अवबोधाय ते ब्रह्मन्दृष्टान्तो दर्शितो मया
'तुला समजावे म्हणून मी तुला एक उदाहरण दाखवले आहे, ब्राह्मणा.'
तदेवं त्वं समाचक्ष्व कतमस्त्वमहं तथा
'आता तू स्पष्टपणे सांग: तू कोण आणि मी कोण?'
निदाधः प्राह भगवन्नाचार्यस्त्वमृभुर्मम्
निदाघ म्हणाला, 'भगवन्, तू माझा आचार्य नाहीस, तू ऋभू आहेस.'
यथाचार्यस्य तेन त्वां मन्ये प्राप्तमहं गुरुम्
'जसा आचार्याला मानतो, तसाच मी तुला गुरु म्हणून मानतो.'
गुरुस्नेहादृभुर्नामनिदाघं समुपागतः
'गुरुच्या प्रेमामुळे ऋभू नावाचा तो निदाघाकडे आला.'
परमार्थसारभूतं यत्तदद्वैतमशेषतः
'जे खरे अर्थाचे सार आहे, ते पूर्ण अद्वैत —'
निदाघो ऽप्युपदेशेन तेनाद्वैतपरो ऽभवत्
'त्याच्या उपदेशामुळे निदाघही अद्वैताचा उपासक झाला.'
तथा ब्रह्मतनौ मुक्तिमवाच परमाद्विजः
अशा प्रकारे त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने ब्रह्मस्वरूपात मोक्ष सांगितला.
भव सर्वगतं ज्ञानमात्मानमवनीपते
राजा, आत्मा म्हणजे सर्वत्र व्यापलेलं ज्ञान आहे, हे जाण.
भ्रान्तदृष्टिभिरात्मापि तथैकः सन्पृथक् पृथक्
जरी आत्मा एकच असला, तरी भ्रमित दृष्टीमुळे तो वेगळा वेगळा आणि अनेक वाटतो.
सो ऽहं स च त्वं स च सर्वमेतदात्मांस्वयं भात्यपभेदमोहः
तो आत्मा मी आहे, तोच तू आहेस आणि हे सर्वही तोच आत्मा आहे; भेदाची माया अज्ञानामुळे निर्माण होते.
स चापि जातिस्मरणावबोदस्तत्रैव जन्मन्यपवर्गमाप
ज्याला पूर्वजन्मांची आठवण होती, त्याने त्या जन्मातच मुक्ती मिळवली.
ब्राह्मणक्षत्रियविशां श्रोर्तृआणां चापि मुक्तिदम्
हे ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि ऐकणाऱ्यांनाही मुक्ती देणारे आहे.
ब्रह्मज्ञानमिदं शुद्धं किमन्यत्कथयामि वै
हे शुद्ध ब्रह्मज्ञान आहे; यापेक्षा मी आणखी काय सांगू?
असंतुष्ट इव प्राह भ्रातरं तं सनन्दनम्
असमाधानी असल्यासारखा तो आपल्या भावाला सनंदनाला म्हणाला.
तथापि नात्मा प्रीयेत शृण्वन्हरिकथां मुहुः
पुन्हा पुन्हा हरिकथा ऐकली तरी आत्मा तृप्त होत नाही.
सिद्धिं सुमहतीं प्राप्तो निर्विण्णो ऽवान्तरं बहिः
महान सिद्धी मिळवूनही तो आतून आणि बाहेरून उदास राहिला.
न जायते कथं प्राप्तो ज्ञानं व्यासात्मजः शिशुः
व्यासाचा पुत्र लहान असतानाही त्याला हे ज्ञान कसे मिळाले?
समाख्याहि महाभाग मो७शास्त्रार्थविद्भवान्
हे महाभागा, तुम्ही शास्त्रार्थ जाणता, ते मला सांग.
यां श्रुत्वा ब्रह्मतत्त्वज्ञो जायते मानवो मुने
मुनी, जे ऐकून माणूस ब्रह्मतत्त्व जाणतो, ते मला सांग.
ऋषयश्चक्रिरे धर्मं यो ऽनूचानः स नो महान्
ऋषींनी धर्म आचरला; जो शिकला आहे तोच आपल्यात मोठा आहे.
तन्मे कर्म समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम
मला ते कर्म सांग, कारण मला ते ऐकायची उत्सुकता आहे.
यज्ज्ञात्वा साङ्गवेदानामभिज्ञो जायते नरः
जे जाणून माणूस सर्व वेद आणि त्यांच्या शाखांमध्ये पारंगत होतो.
छन्दःशास्त्रं षडेतानि वादाङ्गानि विदुर्बुधाः
छंदशास्त्र आणि हे सहा वादांग विद्वानांना माहीत असतात.
वेदाश्चत्वार एवैते प्रोक्ता धर्मनिरूपणे
धर्म ठरवण्यासाठी हे चार वेदच सांगितले आहेत.
सो ऽनूचानः प्रभवति नान्यथा ग्रन्थकोटिभिः
जो हे शिकतो तोच समर्थ होतो; अन्यथा लाखो ग्रंथ असूनही नाही.
त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद
तू आमच्यात या सर्व शाखांमध्ये फारच जाणकार आहेस, मान देणारा आहेस.
संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम्
मी तुला या सर्वांचं सार थोडक्यात आणि ठामपणे सांगतो.
वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते
वेद जाणणाऱ्यांनी वेदांबद्दल जे सांगितलं आहे, ते मी तुला सांगतो, ऐक.
कृतान्ते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः
कर्मकांडाच्या शेवटी स्वरशास्त्राचं विशेषत्वानं वापर करावा लागतो.