क्षुधितस्य च भुक्ते ऽन्ने तृप्तिर्ब्रह्मन्विजायते
भुकेल्या माणसाने अन्न खाल्ल्यावर, ब्राह्मण, तृप्ती मिळते.
वह्निना पार्थिवेनादौ दग्धे वै क्षुरापीश्वः
जेव्हा सुरुवातीला अग्नीने किंवा पृथ्वीने यज्ञातील धारदार वस्तू जळते—
क्षुत्तृष्णे देहधर्माख्ये न ममैते यतो द्विज
भूक आणि तहान या देहाचे गुण आहेत, त्या माझ्या नाहीत, हे द्विजा.
मनसः स्वस्थता तुष्टिश्चित्तधर्माविमौ द्विज
मनाची शांतता आणि समाधान हे मनाचे गुण आहेत, हे द्विजा.
क्व निवासस्तवेत्युक्तं क्व गन्तासि च यत्त्वया
तू विचारलेस, 'तुझे घर कुठे आहे?' आणि 'तू कुठे जाणार?'
पुमान्सवर्गतो व्यापीत्याकाशवदयं यतः
माणूस हा स्वभावतः सर्वत्र व्यापलेला असतो, जसा आकाश सर्वत्र आहे.
सो ऽहं गन्ता न चागन्ता नैकदेशनिकेतनः
मी जाणारा आहे, पण येणारा नाही; माझे घर कुठेही एक ठिकाणी नाही.
मिष्टन्ने मिष्टमित्येषा जिह्वा सा मे कृता तव
ही जीभ, जी 'हे चविष्ट आहे' असे म्हणते, ती तूच मला दिली आहेस.
मिष्टमेव यदामिष्टं तदेवोद्वेगकारणम्
जेव्हा जे काही चविष्ट वाटते, तेच नंतर अप्रिय झाले, तेच दुःखाचे कारण होते.
आदिमध्यावसानेषु किमन्नं रुचिकारणम्
सुरुवातीला, मध्ये आणि शेवटी, कोणते अन्न खरेच आनंद देते?
पार्थिवो ऽयं तथा देहः पार्थिवैः परमाणुभिः
हा देहही पृथ्वीचा आहे, पृथ्वीच्या कणांनी बनलेला आहे.
गुडः फलानीति तथा पार्थिवाः परमाणवः
गुळ आणि फळे सुद्धा पृथ्वीच्या कणांनीच बनलेली आहेत.
तन्मनः शमनालबि कार्यं प्राप्यं हि मुक्तये
मनाला शांत ठेव, हे ज्ञानी; कारण हेच खरे मुक्तीचे साधन आहे.
प्रणिपत्य महाभागो निदाघो वाक्यमब्रवीत्
नमस्कार करून, तेजस्वी निदाघाने ही वचने सांगितली.
नष्टो मोहस्तवाकर्ण्य वचांस्येतानि मे द्विज
तुझी ही वचने ऐकून, माझा मोह नाहीसा झाला, हे द्विजा.
इहागतो ऽहं दास्यामि परमार्थं सुबोधितम्
मी येथे आलो आहे; तुला मी सर्वोच्च सत्य स्पष्टपणे सांगीन.
वासुदेवाभिधेयस्य स्वरुपं परात्मनः
वासुदेव नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या परमात्म्याचे खरे स्वरूप.
पूजितः परया भक्त्यानिच्छितः प्रययौ विभुः
परम भक्तीने पूजित झाल्यावर, प्रभू न मागता निघून गेला.
निदाघज्ञानदानाय तदेव नगरं गुरुः
निदाघाला ज्ञान द्यायला तेच नगर गुरु झाले.
महाबलपरीवारे पुरं विशति पार्थिवे
महाबलांच्या समूहासह तो पृथ्वीवरील नगरात प्रवेशला.
क्षुत्क्षामकण्ठमायान्तमरण्यात्ससमित्कुशम्
त्याच्या घशाला भूक लागून तो वणव्यातून समिधा आणि कुश घेऊन आला.
उवाच कस्मादेकान्तं स्थीयत भवता द्विज
त्याने विचारले, 'द्विजा, तू इथे एकटाच का बसला आहेस?'
प्रविवक्षौ पुरे रम्ये तेनात्र स्थीयते मया
'मला त्या सुंदर नगरात बोलायचे आहे; म्हणून मी इथे थांबलो आहे.'
कथ्यतां मे द्विजश्रेष्ठ त्वमभिज्ञो मतो मम
'ब्राह्मणश्रेष्ठा, मला सांग, मी तुला जाणकार मानतो.'
अधिरुढो नरेन्द्रो ऽयं परितो यस्तथेतरः
'हा राजा हत्तीवर बसला आहे आणि इतर सगळे त्याच्या आजूबाजूला आहेत.'
भवता निर्विशेषेण पृथग्वेदोपलक्षितौ
'तू वेदांद्वारे दोघांनाही वेगळे ओळखतोस, कुठलाही भेद न करता.'
ज्ञातुमिच्छाम्यहं को ऽत्र गजः को वा नराधिपः
'मला जाणून घ्यायचे आहे: इथे हत्ती कोण आणि नराधिप कोण?'
वाह्यवाहकसंबन्धं को न जानाति वै द्विज
'ब्राह्मणा, स्वार आणि वाहन यांचा संबंध कोणाला माहीत नाही?'
अधः सत्त्वविभागं किं किं चोर्द्धमभिधीयते
'खाली कोणते जीवांचे विभाग सांगितले आहेत आणि वर कोणते?'
श्रयतां कथयाम्येष यन्मां त्वं परिपृच्छसि
'ऐक, तू जे विचारलेस ते मी तुला सांगतो.'