तस्यात्मपरदेहेषु सतो ऽप्येकमयं हि तत्
त्याच्या स्वतःच्या आणि दुसऱ्यांच्या देहातही, तो खरा एकच आहे.
वेणुरङ्घ्रविभेदेन भेदः षङ्जादिसंज्ञितः
वेणू, पाय वगैरे नावांनी जे भेद ओळखले जातात, ते फरकामुळेच निर्माण होतात.
एकत्वं रूपभेदश्च वाह्यकर्मप्रवृत्तिजः
एकत्व आणि रूपातील फरक हे बाह्य कर्मामुळेच निर्माण होतात.
शृण्वत्र भूप प्राग्वृत्तं यद्गीतमृभुणा भवेत्
राजा, आता ऐक, ऋभु ऋषींनी पूर्वी जे गायले होते ते सांगतो.
ऋभुर्नामाबवत्पुत्रो ब्रह्मणः परमेष्टिनः
ब्रह्मा, जो सर्वश्रेष्ठ सृष्टीकर्ता आहे, त्यांना ऋभु नावाचा एक पुत्र झाला.
तस्य शिष्यो निदाघो ऽभूत्पुलस्त्यतनयः पुरा
पूर्वी पुलस्त्यांचा पुत्र निदाघ हा त्याचा शिष्य झाला.
अवाप्तज्ञान तत्त्वस्य न तस्याद्वैतवासना
त्याने सत्यज्ञान मिळवल्यावर त्याला अद्वैताची इच्छा राहिली नाही.
देविकायास्तटे वीर नागरं नाम वै पुरम्
हे वीर, देविका नदीच्या काठी नागर नावाचे एक नगर होते.
रम्योपवनपर्यन्तं स तस्मिन्पार्थवोत्तम
हे भारतश्रेष्ठ, त्या नगराभोवती सुंदर बागा होत्या.
दिव्ये वर्षसहस्रे तु समतीते ऽस्य तत्पुरम्
दिव्य हजार वर्षे गेल्यावर त्याचे ते नगर—
स तस्य वैश्वदेवन्ति द्वारालोकनगोचरः
तो त्या द्वारावर वैश्वदेव म्हणून दिसला.
प्रक्षालिताङ्घ्रिपाणिं च कृतासनपरिग्रहम्
त्याने हातपाय धुऊन, आसनावर बसून घेतले.
भो विप्रवर्य भोक्तव्यं यदत्र भवतो गृहे
'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुमच्या घरी जे काही जेवण आहे—'
सक्तुयावकव्रीहीनामपूपानां च मे गृहे
'माझ्या घरी सत्तू, जव, तांदूळ आणि पोळ्या आहेत—'
कदन्नानि दिजैतानि मिष्टमन्नं प्रयच्छ मे
‘द्विजा, मला साधे असो वा गोड जेवण, जे काही शिजवलेले अन्न आहे ते द्या.’
गृहे शालिनि मद्गेहे यत्किञ्चिदति शोभनम्
‘माझ्या घरी तांदूळ किंवा बार्लीचे जे काही चांगले अन्न आहे—’
इत्युक्ता तेन सा पत्नी मिष्टमन्नं द्विजस्य तत्
त्याने असे सांगितल्यावर त्याच्या पत्नीने ते गोड अन्न त्या ब्राह्मणाला दिले.
न भुक्तवन्तमिच्छातो मिष्टमन्नं महामुनिम्
महामुनींना गोड अन्न दिले तरी त्यांनी ते खायची इच्छा दाखवली नाही.
अपि ते परमा तृप्तिरुत्पन्ना पुष्टिरेव
‘तुम्हाला खूप समाधान किंवा पुष्टी मिळाली का?’
क्व निवासी भवान्विप्र क्व वा गन्तुं समुद्यतः
‘ब्राह्मण, तुम्ही कुठे राहता आणि कुठे जाण्याचा विचार करत आहात?’
क्षुधितस्य च भुक्ते ऽन्ने तृप्तिर्ब्रह्मन्विजायते
भुकेल्या माणसाने अन्न खाल्ल्यावर, ब्राह्मण, तृप्ती मिळते.
वह्निना पार्थिवेनादौ दग्धे वै क्षुरापीश्वः
जेव्हा सुरुवातीला अग्नीने किंवा पृथ्वीने यज्ञातील धारदार वस्तू जळते—
क्षुत्तृष्णे देहधर्माख्ये न ममैते यतो द्विज
भूक आणि तहान या देहाचे गुण आहेत, त्या माझ्या नाहीत, हे द्विजा.
मनसः स्वस्थता तुष्टिश्चित्तधर्माविमौ द्विज
मनाची शांतता आणि समाधान हे मनाचे गुण आहेत, हे द्विजा.
क्व निवासस्तवेत्युक्तं क्व गन्तासि च यत्त्वया
तू विचारलेस, 'तुझे घर कुठे आहे?' आणि 'तू कुठे जाणार?'
पुमान्सवर्गतो व्यापीत्याकाशवदयं यतः
माणूस हा स्वभावतः सर्वत्र व्यापलेला असतो, जसा आकाश सर्वत्र आहे.
सो ऽहं गन्ता न चागन्ता नैकदेशनिकेतनः
मी जाणारा आहे, पण येणारा नाही; माझे घर कुठेही एक ठिकाणी नाही.
मिष्टन्ने मिष्टमित्येषा जिह्वा सा मे कृता तव
ही जीभ, जी 'हे चविष्ट आहे' असे म्हणते, ती तूच मला दिली आहेस.
मिष्टमेव यदामिष्टं तदेवोद्वेगकारणम्
जेव्हा जे काही चविष्ट वाटते, तेच नंतर अप्रिय झाले, तेच दुःखाचे कारण होते.
आदिमध्यावसानेषु किमन्नं रुचिकारणम्
सुरुवातीला, मध्ये आणि शेवटी, कोणते अन्न खरेच आनंद देते?