ऋग्यजुःसामनिष्पाद्यं यज्ञकर्म मतं तव
ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांद्वारे केलेलं यज्ञकर्म तुझ्या मते आहे.
यत्तु निष्पाद्यते कार्यं मृदा कारणभूतया
मातीपासून जे काही तयार केलं जातं,
एवं विनाशिभिर्द्रव्यैः समिदाज्यकुशादिभिः
तसंच, समिधा, तूप, कुशा वगैरे नाश पावणाऱ्या वस्तूंनी जे काही केलं जातं,
अनाशी परमार्थस्तु प्राज्ञैरभ्युपगम्यते
शहाणे लोक मात्र नाश न होणाऱ्यालाच खरा हेतू मानतात.
तदेवापलदं कर्म परमार्थो मतो मम
जे कर्म फळ देत नाही, तेच मला खरा हेतू वाटतो.
ध्यानमेवात्मनो भूपपरमार्थार्थशब्दितम्
राजा, आत्म्याचं ध्यान करणं हाच खरा हेतू म्हणतात.
परमार्थात्मनोर्योगः परमार्थ इतीष्यते
परम हेतू आणि आत्मा यांचा एकरूप होणं, हाच खरा हेतू मानला जातो.
तस्माच्छ्रेयांस्यशेषाणि नृपैतानि न संशयः
म्हणून, राजन, हे सर्वच इतरांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत, यात शंका नाही.
एको व्यापी समः शुद्धो निर्गुण प्रकृतेः परः
तो एकच आहे, सर्वत्र व्यापलेला, समान, शुद्ध, निर्गुण आणि प्रकृतीच्या पलीकडे आहे.
परिज्ञानमयो सद्भिर्नामजात्यादिभिविभुः
तो सज्जनांना खरी ओळख मिळते, तो नाव, जात वगैरे सर्वांपेक्षा वरचा आहे.
तस्यात्मपरदेहेषु सतो ऽप्येकमयं हि तत्
त्याच्या स्वतःच्या आणि दुसऱ्यांच्या देहातही, तो खरा एकच आहे.
वेणुरङ्घ्रविभेदेन भेदः षङ्जादिसंज्ञितः
वेणू, पाय वगैरे नावांनी जे भेद ओळखले जातात, ते फरकामुळेच निर्माण होतात.
एकत्वं रूपभेदश्च वाह्यकर्मप्रवृत्तिजः
एकत्व आणि रूपातील फरक हे बाह्य कर्मामुळेच निर्माण होतात.
शृण्वत्र भूप प्राग्वृत्तं यद्गीतमृभुणा भवेत्
राजा, आता ऐक, ऋभु ऋषींनी पूर्वी जे गायले होते ते सांगतो.
ऋभुर्नामाबवत्पुत्रो ब्रह्मणः परमेष्टिनः
ब्रह्मा, जो सर्वश्रेष्ठ सृष्टीकर्ता आहे, त्यांना ऋभु नावाचा एक पुत्र झाला.
तस्य शिष्यो निदाघो ऽभूत्पुलस्त्यतनयः पुरा
पूर्वी पुलस्त्यांचा पुत्र निदाघ हा त्याचा शिष्य झाला.
अवाप्तज्ञान तत्त्वस्य न तस्याद्वैतवासना
त्याने सत्यज्ञान मिळवल्यावर त्याला अद्वैताची इच्छा राहिली नाही.
देविकायास्तटे वीर नागरं नाम वै पुरम्
हे वीर, देविका नदीच्या काठी नागर नावाचे एक नगर होते.
रम्योपवनपर्यन्तं स तस्मिन्पार्थवोत्तम
हे भारतश्रेष्ठ, त्या नगराभोवती सुंदर बागा होत्या.
दिव्ये वर्षसहस्रे तु समतीते ऽस्य तत्पुरम्
दिव्य हजार वर्षे गेल्यावर त्याचे ते नगर—
स तस्य वैश्वदेवन्ति द्वारालोकनगोचरः
तो त्या द्वारावर वैश्वदेव म्हणून दिसला.
प्रक्षालिताङ्घ्रिपाणिं च कृतासनपरिग्रहम्
त्याने हातपाय धुऊन, आसनावर बसून घेतले.
भो विप्रवर्य भोक्तव्यं यदत्र भवतो गृहे
'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तुमच्या घरी जे काही जेवण आहे—'
सक्तुयावकव्रीहीनामपूपानां च मे गृहे
'माझ्या घरी सत्तू, जव, तांदूळ आणि पोळ्या आहेत—'
कदन्नानि दिजैतानि मिष्टमन्नं प्रयच्छ मे
‘द्विजा, मला साधे असो वा गोड जेवण, जे काही शिजवलेले अन्न आहे ते द्या.’
गृहे शालिनि मद्गेहे यत्किञ्चिदति शोभनम्
‘माझ्या घरी तांदूळ किंवा बार्लीचे जे काही चांगले अन्न आहे—’
इत्युक्ता तेन सा पत्नी मिष्टमन्नं द्विजस्य तत्
त्याने असे सांगितल्यावर त्याच्या पत्नीने ते गोड अन्न त्या ब्राह्मणाला दिले.
न भुक्तवन्तमिच्छातो मिष्टमन्नं महामुनिम्
महामुनींना गोड अन्न दिले तरी त्यांनी ते खायची इच्छा दाखवली नाही.
अपि ते परमा तृप्तिरुत्पन्ना पुष्टिरेव
‘तुम्हाला खूप समाधान किंवा पुष्टी मिळाली का?’
क्व निवासी भवान्विप्र क्व वा गन्तुं समुद्यतः
‘ब्राह्मण, तुम्ही कुठे राहता आणि कुठे जाण्याचा विचार करत आहात?’