प्रश्रयावनतो भूत्वा तमाह नृपतिर्द्विजम्
राजाने नम्रपणे वाकून त्या ब्राह्मणाला विचारले.
श्रुते तस्मिन्भ्रमन्तीव मनसो मम वृत्तयः
हे ऐकल्यावर माझे विचार जणू हरवून गेले आहेत.
भवता दर्शितं विप्र तत्परं प्रकृतेर्महत्
ब्राह्मण, तू मला निसर्गातील श्रेष्ठ तत्त्व दाखवलेस.
शरीरमन्यदस्मत्तो येनेयं शिबिका धृता
ही पालखी माझ्या शरीराने नाही, तर दुसऱ्या कुणाच्या शरीराने उचलली आहे.
प्रवर्तन्ते गुणाश्चैते किं ममेति त्वयोदितम्
हे गुण कार्य करतात, पण ते माझेच आहेत का, असं तू विचारलंस.
मनो विह्वलतामेति परमार्थार्थतां गतम्
परम सत्याचा शोध घेताना माझं मन अस्वस्थ होतं.
प्रष्टुमभ्युद्यतो गत्वा श्रेयः किन्त्वत्र संशये
मी विचारायला सज्ज आहे, पण या विषयात अजूनही थोडी शंका आहे.
तेनैव परमार्थार्थं त्वयि चेतः प्रधावति
म्हणूनच, परम सत्य जाणून घेण्यासाठी माझं मन तुझ्याकडे धाव घेतं.
विष्णोरंशो जगन्मोहनाशाय समुपागतः
जगाला मोहात पाडण्यासाठी विष्णूंचा अंश येथे आला आहे.
प्रत्यक्षतामनुगतस्तथैतद्भवतोच्यते
प्रत्यक्ष अनुभव मिळाल्यावर तू हे सांगतोस.
तद्वदाखिल विज्ञानजलवीच्युजधिर्भवान्
म्हणून, सर्व ज्ञानाच्या लाटा ज्याच्यात आहेत अशा तूं कृपया सांग.
श्रेयांसि परमार्थानि ह्यशेषाण्येन भूपते
राजा, सर्वश्रेष्ठ कल्याण आणि परम सत्य त्यानेच मिळवले.
पुत्रानिच्छति राज्यं च श्रेयस्तस्यैव तन्नृप
तो मुलं आणि राज्याची इच्छा करतो; त्याच्यासाठी तेच श्रेष्ठ कल्याण आहे, राजा.
कर्मयज्ञादिकं श्रेयः स्वर्लोकपलदायि यत्
स्वर्ग मिळवून देणारे कर्म, यज्ञ वगैरेच श्रेष्ठ कल्याण मानले जाते.
आत्मा ध्येयः सदा भूप योगयुक्तैस्तथा परैः
राजा, योगाने एकरूप झालेले आणि इतरही लोक नेहमी आत्म्याचे ध्यान करावे.
श्रेयांस्येवमनेकानि शतशो ऽथ सहस्रशः
अशा प्रकारे, शेकडो-हजारो विविध श्रेष्ठ कल्याण आहेत.
धर्मो ऽयं त्यजते किं तु परमार्थो धनं यदि
धर्म सोडला जातो, जर धनालाच जीवनाचा खरा हेतू मानलं तर.
मुत्रश्चेत्परमार्थाख्यः सो ऽप्यन्यस्य नरेश्वर
राजन, जर खरा हेतू पुढच्या जन्मात आहे असं म्हणाल, तर तो दुसऱ्याचाच असतो.
एवं न परमार्थो ऽस्ति जगत्यत्र चराचरे
म्हणून या जगात, सजीव किंवा निर्जीव यांच्यात खरा हेतू नाहीच.
राज्यादिप्राप्तिरत्रोक्ता परमार्थतया यदि
इथे जर राज्य वगैरे मिळणं हाच खरा हेतू म्हणला जात असेल,
ऋग्यजुःसामनिष्पाद्यं यज्ञकर्म मतं तव
ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांद्वारे केलेलं यज्ञकर्म तुझ्या मते आहे.
यत्तु निष्पाद्यते कार्यं मृदा कारणभूतया
मातीपासून जे काही तयार केलं जातं,
एवं विनाशिभिर्द्रव्यैः समिदाज्यकुशादिभिः
तसंच, समिधा, तूप, कुशा वगैरे नाश पावणाऱ्या वस्तूंनी जे काही केलं जातं,
अनाशी परमार्थस्तु प्राज्ञैरभ्युपगम्यते
शहाणे लोक मात्र नाश न होणाऱ्यालाच खरा हेतू मानतात.
तदेवापलदं कर्म परमार्थो मतो मम
जे कर्म फळ देत नाही, तेच मला खरा हेतू वाटतो.
ध्यानमेवात्मनो भूपपरमार्थार्थशब्दितम्
राजा, आत्म्याचं ध्यान करणं हाच खरा हेतू म्हणतात.
परमार्थात्मनोर्योगः परमार्थ इतीष्यते
परम हेतू आणि आत्मा यांचा एकरूप होणं, हाच खरा हेतू मानला जातो.
तस्माच्छ्रेयांस्यशेषाणि नृपैतानि न संशयः
म्हणून, राजन, हे सर्वच इतरांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत, यात शंका नाही.
एको व्यापी समः शुद्धो निर्गुण प्रकृतेः परः
तो एकच आहे, सर्वत्र व्यापलेला, समान, शुद्ध, निर्गुण आणि प्रकृतीच्या पलीकडे आहे.
परिज्ञानमयो सद्भिर्नामजात्यादिभिविभुः
तो सज्जनांना खरी ओळख मिळते, तो नाव, जात वगैरे सर्वांपेक्षा वरचा आहे.