अपद्धस्तवपुः सो ऽपि मलिनांबरधृङ् मुने
तोही, हे मुनी, वाकडा होता आणि मळके वस्त्र घालत असे.
संमानेन परां हानिं योगर्द्धेः कुरुते यतः
मान मिळाल्याने योगशक्तीला मोठी हानी होते.
तस्माञ्चरेत वै योगी सतां धर्ममदूषयन्
म्हणून योग्याने सत्पुरुषांच्या धर्माला कलंक न लावता वागावे.
हिरण्यगर्भवचनं विचिन्त्येत्थं महामतिः
हिरण्यगर्भाच्या वचनांचा विचार करत तो महात्मा...
भुङ्क्ते कुल्माषवटकान् शाकं त्रन्यफलं कणान्
तो जाड धान्याच्या पोळ्या, भाज्या, रानातील फळं आणि बिया खातो.
पितर्युपरते सो ऽथ भ्रातृभ्रातृव्यबान्धवैः
वडील गेल्यावर तो भावंडं, चुलत भावंडं आणि नातेवाईकांसोबत राहतो.
सरूक्षपीनावयवो जडकारी च कर्मणि
त्याचे हातपाय खरबरीत आणि सुजलेले असतात, आणि तो कामात मंदपणे वागतो.
तं तादृशमसंस्कारं विप्राकृतिविचेष्टितम्
अशा प्रकारे संस्कार न झालेला तो, ब्राह्मणाला शोभेल असं वागणं करत नाही.
स राजा शिबिकारूढो गन्तुं कृतमतिर्द्विज
तो राजा, पालखीवर बसून, निघायचं ठरवतो, हे ब्राह्मण.
श्रेयः किमत्र संसारे दुःखप्राये नृणामिति
तो विचार करतो, 'या दुःखाने भरलेल्या जगात माणसांसाठी खरं कल्याण काय आहे?'
उवाह शिबिकामस्य क्षत्तुर्वचनचोदितः
पालखी वाहणाऱ्याच्या सांगण्यावरून त्याने पालखी उचलली.
गृहीतो विष्टिना विप्र सर्वज्ञानैकभाजनम्
सर्व ज्ञानाचा एकमेव धनी असलेला तो ब्राह्मण, पालखी वाहणाऱ्याने पकडला.
ययौ जडगतिस्तत्र युगमात्रावलोकनम्
तो तिथे मंद चालत गेला आणि फक्त क्षणभर पाहिलं.
विलोक्य नृपतिः सो ऽथ विषमं शिबिकागतम्
मग राजाने पाहिलं की पालखी तिरकी चालली आहे.
पुनस्तथैव शिबिकां विलोक्य विषमां हसन्
पुन्हा एकदा पालखी तिरकी दिसली, तेव्हा तो हसला.
शिबिकावाहकाः प्रोचुरयं यातीत्यसत्वरम्
पालखी वाहणारे म्हणाले, 'तो चालतोय, पण लवकर नाही.'
किमायाससहो न त्वं पीवा नासि निरीक्ष्यसे
'तू कष्ट सहन का करत नाहीस? तू स्थूल नाहीस, आणि बळकटही दिसत नाहीस.'
न श्रान्तो ऽस्मि न चायासो वोढान्यो ऽस्ति महीपते
'मला थकवा नाही, ना काही ओझं वाटतं; दुसरा वाहणारा नाही, राजन.'
श्रमश्च भारो द्वहने भवत्येव हि देहिनाम्
शरीर असलेल्या प्रत्येकाला ओझं वाहताना थकवा आणि भार जाणवतोच.
बलवानबलश्चेति वाच्यं पश्चाद्विशेषणम्
'कोणीतरी बळकट आहे किंवा दुर्बळ आहे' असं म्हणणं नंतरचं भेद आहे.
मिथ्या तदप्यत्र भवान् शृणोतु वचनं मम
तेही खरं नाही; पण आपण माझं बोलणं ऐका.
ऊरु जङ्घाद्वयावस्थौ तदाधारं तथोदरम्
उरू, दोन्ही पाय आणि पोट हेच आधार आहेत.
स्कन्धाश्रितयें शिबिका ममाधारो ऽत्र किङ्कृतः
ही पालखी खांद्यावर ठेवली आहे; मी तिचा वाहक म्हणून इथे नेमकं काय करतो?
तत्र त्वमहमप्यत्रेत्युच्यते चेदमन्यथा
जर असं म्हटलं की तू आणि मी दोघंही इथे आहोत, तर हे वेगळ्या प्रकारे समजावून सांगावं लागेल.
गुणप्रवाहपतितो भूतवर्गो ऽपि यात्ययम्
गुणांच्या प्रवाहात अडकलेली ही सर्व जीवसृष्टी असंच पुढे जात असते.
अविद्यासंचितं कर्मतश्चाशेषेषु जन्तुषु
अज्ञान आणि कर्मामुळे साठवलेली बंधनं असंख्य जीवांना लागतात.
प्रवृद्ध्यपचयौ न स्त एकस्याखिलजन्तुषु
सर्व जीवांमध्ये वाढ किंवा घट सारखीच होत नाही.
तदापि बालिशो ऽसि त्वं कया युक्त्या त्वयेरितम्
तरीही, तू अजून बालिश आहेस; असं बोलण्यामागे तुझं काय कारण आहे?
शिबिकेयं यदा स्कन्धे तदा भारः समस्त्वया
ही पालखी तुझ्या खांद्यावर असते तेव्हा तिचा भार पूर्णपणे तुझाच असतो.
शैलद्रुमगृहोत्थो ऽपि पृथिवीसंभवो ऽपि च
ही डोंगर, झाड, घर किंवा अगदी पृथ्वीपासून तयार झाली असली,