कर्त्ता महाक्रतूनां च मत्तः पूज्यो ऽस्ति को ऽपरः
महान यज्ञ करणारा आणि माझ्याशिवाय दुसरा कोण पूजेचा योग्य आहे?
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो नीतिशास्त्र विशारदः
तो वेद आणि वेदांग यांचा खरा अर्थ जाणणारा आहे आणि नीतीशास्त्रातही पारंगत आहे.
अहॄङ्कारपरस्यैवं जातासूया परेष्वपि
अशा मोठ्या अहंकार असलेल्या माणसावर दुसऱ्यांनाही मत्सर येतो.
एषु स्थितेषु तु नरो विनाषं यत्यसंशयम्
ही लक्षणं जिथे असतात, तिथे तो माणूस नक्कीच विनाशाकडे जातो.
एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम्
यापैकी एक जरी हानीकारक आहे, तर सगळी एकत्र असली तर काय होईल?
स्वदेहनाशिनी विग्र सर्वसंपद्विनाशिनी
वाद स्वतःच्या शरीराचा नाश करतो आणि सर्व संपत्तीही नष्ट करतो.
तुषाग्निं वायुसंयोगमिव जानीहि सुव्रत
हे सुशील, वाद म्हणजे वाऱ्याने पेटलेली तुषाची आगच समज.
परुषोक्तिरतानां च सुखं नेह परत्र च
कडक बोलणाऱ्यांना इथे किंवा पुढच्या जन्मातही सुख मिळत नाही.
प्रियावा तनया वापि बान्धवा अप्यरातयः
आपले प्रियजन, मुलं किंवा नातेवाईकही कधी कधी शत्रू होऊ शकतात.
स स्वसंपद्विनाशाय कुठारो नात्र संशयः
तो स्वतःच्या संपत्तीच्या नाशासाठी कुऱ्हाड ठरतो, याबद्दल शंका नाही.
सर्वेषां श्रेयसं दृष्ट्वा स कुर्यान्मत्सूरं कुधीः
सर्वांचं भलं पाहून वाईट मनाचा माणूस मत्सर करतो.
हानिमिच्छन्नरः कुर्यादसूयां सततं द्विज
दुसऱ्याचं नुकसान व्हावं असं इच्छिणारा माणूस नेहमी मत्सर करत राहतो, हे द्विज.
हैहयास्ताललजङ्घाश्च बलिनो ऽरातयो ऽभवन्
हैहय, ताललजंघ आणि इतरही बलवान शत्रू झाले.
स एव विमुखो यस्य सौभाग्यं तस्य हीयते
जो कोणावर पाठ फिरवतो, त्याचं भाग्य कमी होतं.
यावदीक्षेत लक्ष्मीशः कृपापाङ्गेन नारद
नारद, लक्ष्मीचे स्वामी दयाळू नजरेने पाहत राहतात तोपर्यंत,
श्लाध्या भवन्ति विप्रेन्द्र प्रेक्षिता माधवेन ये
ब्राह्मणश्रेष्ठ, माधव ज्या लोकांकडे पाहतो, ते लोक खरोखरच कौतुकास पात्र होतात.
जायते नात्र संदेहो जन्तुद्वेषो विशेषतः
यात काहीच शंका नाही, विशेषतः प्राण्यांमधील वैराविषयी.
तस्य सर्वाणि नश्यन्ति श्रेयांसि मुनिसतम्
मुनिश्रेष्ठ, त्या माणसाच्या सर्व शुभ गोष्टी नष्ट होतात.
धनं धान्यं मही संपनद्विश्यति ततो ध्रुवम्
मग त्याच्याकडून धन, धान्य आणि जमीन नक्कीच निघून जाते.
आपदः संभवन्त्येवेत्यहॄङ्कारं त्यजेत्ततः
अपयश निश्चित येते; म्हणून गर्व सोडावा.
असूयाविसृष्टमनसस्तस्य राज्ञः परैः सह
त्या राजाचे मन, मत्सरामुळे सैल झालेले, इतरांसोबत—
हैहयैस्तालजङ्घैश्च रिपुभिः स पराजितः
हैहय आणि तालजंघ या शत्रूंनी त्याचा पराभव केला.
अवाप परमां तुष्टिं तत्र दृष्ट्वा महत्सरः
तेथे, मोठे सरोवर पाहून त्याला अत्युच्च समाधान मिळाले.
सरोगतविहङ्गास्ते लीनाश्चित्रमिदं महत्
सर्व आजारी पक्षी तिथे लपले; हे मोठे आश्चर्य आहे.
विशन्तस्त्वरया वासमित्यूचुस्ते विहङ्गमाः
पक्षी पटकन आत जाऊन म्हणाले, 'इथे राहू या.'
पीत्वा जलं च सुखदं वृक्षमूलमुपाश्रितः
आनंददायक पाणी प्यायल्यावर, ते झाडाच्या मुळाशी विसावले.
दुर्गुणान्विगणय्यास्यधिग्धिगित्यब्रुवन्प्रजाः
लोकांनी दोष मोजून 'छी! छी!' असे म्हणून तिथून निघून गेले.
सर्वसंपत्समायुक्तो ऽप्यगुणीनिन्दितो जनैः
सर्व संपत्ती असूनही, दोषांमुळे लोक निंदा करतात.
संतुष्टिं परमां याता दवथौ विगते यथा
जसे ताप गेल्यावर मनाला अत्युच्च समाधान मिळते, तसेच त्यांना समाधान मिळाले.
निहत्य कर्म च यशो लोके द्वजवरोत्तम
द्विजश्रेष्ठ, कर्म आणि कीर्ती नष्ट करून,