इयाडज सो ऽपि सुबहून यज्ञाञ्ज्ञानव्यपाश्रयः
त्यानेही ज्ञानावर आधार ठेवून अनेक यज्ञ केले.
एकदा वर्तमानस्य यागे योगविदां वर
एकदा, यज्ञ चालू असताना, योग जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुला—
ततो राजा हतां ज्ञात्वा धेनुं व्याघ्रेण चर्त्विजः
तेव्हा राजाने ऐकले की, यज्ञासाठीची गाय वाघाने मारली आहे.
ते चोचुर्नवयंविद्मः कशेरुः पृच्छ्यतामिति
त्यांनी म्हटले, 'आम्हाला माहीत नाही; कोणीतरी विचारावे की हे कोणी केले.'
शुनकं पृच्छ राजेन्द्र वेद स वेत्स्यति
राजा, तू शौनकाला विचार. त्याला वेदांची माहिती आहे.
न कशेरुर्नचैवाहं न चान्यः सांप्रतं भुवि
आता या पृथ्वीवर कशेरू, मी किंवा दुसरा कोणीही हे जाणत नाही.
स चाह तं व्रजाम्येष प्रष्टुमात्मरिपुं मुने
त्याने त्याला सांगितले, "मुनिवर, मी आता माझ्या शत्रूला विचारायला जातो."
प्रायश्चित्तं स चेत्पृष्टो वदिष्यति रिपुर्मम
माझ्या शत्रूला विचारले तर तो प्रायश्चित्त सांगेल.
इत्युक्त्वा रथमारुह्य कृष्णाजिनधरो नृपः
असे म्हणून, काळ्या मृगाच्या कातडीचे वस्त्र घालून राजा रथावर चढला.
तमायान्तं समालोक्य खाञ्जडिक्यो रिपुमात्मनः
तो येताना पाहून, आत्म्याचा शत्रू खांडिक्य म्हणाला—
कृष्णाजिनत्वक्कवचभावेनास्मान्हनिष्यसि
काळ्या मृगाच्या कातडीचे कवच घालून तू आम्हाला मारायला आलास.
मृगानां वद पृष्टेषु मूढ कृष्णाजिनं न किम्
अरे मूर्ख, सांग, पाठी असलेल्या प्राण्यांमध्ये काळ्या मृगाची कातडी त्यांचीच नाही का?
स त्वामहं हनिष्यामि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे
मी तुला ठार मारीन; तुला जिवंत सोडणार नाही.
खाण्डिक्य संशयं प्रष्टुं भवन्तमहमागतः
खांडिक्य, मी तुला एक शंका विचारायला आलो आहे.
ततः स मन्त्रिभिः सार्द्धमेकान्ते सपुरोहितः
मग तो आपल्या मंत्र्यांसह आणि पुरोहितासह एकांतात गेला.
तमूर्मन्त्रिणो वध्यो रिपुरेष वशङ्गतः
मंत्र्यांनी सांगितले, "हा शत्रू आता तुझ्या ताब्यात आहे, त्याला मारावे."
खाण्डिक्यश्चाह तान्सर्वानेव मेव न संशयः
खांडिक्य म्हणाला, "माझ्या मनात याबद्दल काहीच शंका नाही."
परलोकजयस्तस्य पृथिवी सकला मम
तो जर परलोक जिंकला, तर सारी पृथ्वी माझी होईल.
परलोकजयो ऽनन्तः स्वल्पकालो महीजयः
परलोकातील विजय शाश्वत असतो; पृथ्वीवरील विजय थोड्या काळाचा असतो.
ततस्तमभ्युपेत्याह खाण्डिक्यो जनको रिपुम्
मग खांडिक्य आपल्या शत्रू जनकाजवळ गेला आणि त्याच्याशी बोलला.
ततः प्राह यथावृत्तं होमधेनुवधं मुने
मग त्याने मुनिला अगदी जशी घटना घडली तशी होमधेनूच्या वधाची गोष्ट सांगितली.
स चाचष्ट यथान्यायं मुने केशिध्वजाय तत्
आणि मग त्याने केशीध्वजाला सर्व काही योग्य प्रकारे समजावून सांगितले, मुनिवर.
विदितार्थः स तेनैवमनुज्ञातो महात्मना
तो सर्वार्थ समजून त्या महात्म्याने दिलेल्या परवानगीने पुढे गेला.
क्रमेण विधिवद्यागं नीत्वा सो ऽवभृथाप्लुतः
त्याने सर्व विधीप्रमाणे यज्ञ केला आणि शेवटी स्नान केले.
पूजिता ऋत्विजः सर्वे सदस्या मानिता मया
सर्व ऋत्विजांना मी योग्य मान दिला आणि सभासदांचाही आदर केला.
यथाहं मर्त्यलोकस्य मया सर्वं विचष्टितम्
जसे मी मर्त्यलोकातील सर्व काही सांगितले आहे,
इत्थं तु चिन्तयन्नेव संमार स महीपतिः
अशा प्रकारे विचार करतच तो राजा प्रयाणाची तयारी करू लागला.
स जगाम ततो भूयो रथमारुह्य पार्थिवः
नंतर राजा रथावर चढून पुढे निघाला.
खाण्डिक्यो ऽपि पुनर्द्दष्ट्वा तमायान्तं धृतायुधः
खांडिक्याने पुन्हा त्याला येताना पाहिले आणि हातात शस्त्र घेतले.
अहं तु नापकाराय प्राप्तः खाण्डिक्य मा क्रुधः
पण मी तुझ्या अपकारासाठी आलो नाही, खांडिक्य, रागावू नकोस.