सगरः को मुनिश्रेष्ठ तन्म्रमाख्यातुमर्हसि
मुनीश्रेष्ठा, सगर याबद्दल मला सांगावं अशी माझी इच्छा आहे.
गतं विष्णुपदं विप्र सर्वलोकोत्तमोत्तमम्
हे ब्राह्मण, त्याने विष्णूचं सर्वश्रेष्ठ स्थान प्राप्त केलं.
बुभुजे पृथिवीं सर्वां धर्मतो धर्मतत्परः
तो धर्मनिष्ठ राहून, संपूर्ण पृथ्वीचा धर्माने उपभोग घेत होता.
स्थापिताः स्वस्वधर्मेषु तेन बाहुर्विशांपतिः
तो लोकांचा राजा सर्वांना त्यांच्या कर्तव्यात स्थिर करीत होता.
अतर्प्पयद्भूमिदेवान् गोभूस्वर्णाशुकादिभिः
त्याने गायी, जमीन, सोनं, वस्त्रं आणि इतर गोष्टी देऊन भूमिदेवांना संतुष्ट केलं.
मेने कृतार्थमात्मानमन्यातपनिवारणम्
इतरांचं दुःख दूर करून, त्याने स्वतःला कृतार्थ मानलं.
भूषिता भूषणौर्दिव्यैस्तद्राष्ट्रे सुखिनो मुने
त्या लोकातील माणसं दिव्य दागिन्यांनी सजलेली होती आणि ते सर्वजण सुखी होते, हे मुनी.
अकृष्टपच्या पृथिवी फलपुष्पसमन्विता
ती माती कुठलाही नांगर न चालवता फळं आणि फुलांनी भरलेली होती.
आधर्मनिरतापाये प्रजा धर्मेण रक्षिताः
अधर्म नाहीसा झाल्यावर प्रजेला धर्मानेच रक्षण मिळत होतं.
अहॄङ्कारो महाञ्जज्ञे सासूयो लोपहेतुकः
तेव्हा मोठा अहंकार निर्माण झाला, त्यासोबत मत्सरही आला आणि त्याचं कारण हरवलेली गोष्ट होती.
कर्त्ता महाक्रतूनां च मत्तः पूज्यो ऽस्ति को ऽपरः
महान यज्ञ करणारा आणि माझ्याशिवाय दुसरा कोण पूजेचा योग्य आहे?
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो नीतिशास्त्र विशारदः
तो वेद आणि वेदांग यांचा खरा अर्थ जाणणारा आहे आणि नीतीशास्त्रातही पारंगत आहे.
अहॄङ्कारपरस्यैवं जातासूया परेष्वपि
अशा मोठ्या अहंकार असलेल्या माणसावर दुसऱ्यांनाही मत्सर येतो.
एषु स्थितेषु तु नरो विनाषं यत्यसंशयम्
ही लक्षणं जिथे असतात, तिथे तो माणूस नक्कीच विनाशाकडे जातो.
एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम्
यापैकी एक जरी हानीकारक आहे, तर सगळी एकत्र असली तर काय होईल?
स्वदेहनाशिनी विग्र सर्वसंपद्विनाशिनी
वाद स्वतःच्या शरीराचा नाश करतो आणि सर्व संपत्तीही नष्ट करतो.
तुषाग्निं वायुसंयोगमिव जानीहि सुव्रत
हे सुशील, वाद म्हणजे वाऱ्याने पेटलेली तुषाची आगच समज.
परुषोक्तिरतानां च सुखं नेह परत्र च
कडक बोलणाऱ्यांना इथे किंवा पुढच्या जन्मातही सुख मिळत नाही.
प्रियावा तनया वापि बान्धवा अप्यरातयः
आपले प्रियजन, मुलं किंवा नातेवाईकही कधी कधी शत्रू होऊ शकतात.
स स्वसंपद्विनाशाय कुठारो नात्र संशयः
तो स्वतःच्या संपत्तीच्या नाशासाठी कुऱ्हाड ठरतो, याबद्दल शंका नाही.
सर्वेषां श्रेयसं दृष्ट्वा स कुर्यान्मत्सूरं कुधीः
सर्वांचं भलं पाहून वाईट मनाचा माणूस मत्सर करतो.
हानिमिच्छन्नरः कुर्यादसूयां सततं द्विज
दुसऱ्याचं नुकसान व्हावं असं इच्छिणारा माणूस नेहमी मत्सर करत राहतो, हे द्विज.
हैहयास्ताललजङ्घाश्च बलिनो ऽरातयो ऽभवन्
हैहय, ताललजंघ आणि इतरही बलवान शत्रू झाले.
स एव विमुखो यस्य सौभाग्यं तस्य हीयते
जो कोणावर पाठ फिरवतो, त्याचं भाग्य कमी होतं.
यावदीक्षेत लक्ष्मीशः कृपापाङ्गेन नारद
नारद, लक्ष्मीचे स्वामी दयाळू नजरेने पाहत राहतात तोपर्यंत,
श्लाध्या भवन्ति विप्रेन्द्र प्रेक्षिता माधवेन ये
ब्राह्मणश्रेष्ठ, माधव ज्या लोकांकडे पाहतो, ते लोक खरोखरच कौतुकास पात्र होतात.
जायते नात्र संदेहो जन्तुद्वेषो विशेषतः
यात काहीच शंका नाही, विशेषतः प्राण्यांमधील वैराविषयी.
तस्य सर्वाणि नश्यन्ति श्रेयांसि मुनिसतम्
मुनिश्रेष्ठ, त्या माणसाच्या सर्व शुभ गोष्टी नष्ट होतात.
धनं धान्यं मही संपनद्विश्यति ततो ध्रुवम्
मग त्याच्याकडून धन, धान्य आणि जमीन नक्कीच निघून जाते.
आपदः संभवन्त्येवेत्यहॄङ्कारं त्यजेत्ततः
अपयश निश्चित येते; म्हणून गर्व सोडावा.