शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति
जो शब्दब्रह्मात पारंगत असतो, तोच खऱ्या अर्थाने परमब्रह्म प्राप्त करतो.
परमा त्वक्षरप्राप्तिरृग्वेदादिमया परा
ऋग्वेद वगैरे वेदांमध्ये जे अविनाशी तत्त्व सांगितले आहे, तेच खरे सर्वोच्च प्राप्तीचे स्थान आहे.
अनिर्देश्यमरूपं च पाणिपादादिसंयुतम्
ते तत्त्व वर्णन करता येत नाही, त्याला रूप नाही, पण तरीसुद्धा त्याला हातपाय वगैरे आहेत असं मानतात.
व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तं वै पश्यन्ति सूरयः
जे सर्वत्र व्यापून आहे आणि सर्वकाही ज्यात व्यापलेलं आहे, तेच ज्ञानी लोक पाहतात.
श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद्विष्णोः परमं पदम्
श्रुतीच्या वचनांतून सांगितलेलं, विष्णूचं ते अत्यंत सूक्ष्म आणि सर्वोच्च स्थान आहे.
वाचको भगवच्छब्दस्तस्योद्दिष्टो ऽक्षयात्मनः
'भगवत्' हा शब्द त्या अविनाशी परमात्म्याचं नाव आहे.
ज्ञायते येन तज्ज्ञानं परमन्यत्रयीमयम्
ज्यामुळे ज्ञान ओळखता येतं, ते ज्ञान त्रैविद्यापेक्षा वेगळं आणि सर्वोच्च आहे.
पूजायां भगवच्छब्दः क्रियते ह्यौपचारिकः
पूजेमध्ये 'भगवत्' हा शब्द औपचारिक अर्थाने वापरला जातो.
भगवन्भगवच्छब्दः सर्वकारणकारणे तेनागमपिता स्रष्टा गकारो ऽयं तथा मुने
मुनिवर, 'भगवत्' हा शब्द सर्व कारणांचा कारण असलेल्या परमेश्वरासाठी आहे; म्हणूनच शास्त्रात 'ग' ला पित्याचं आणि सृष्टीकर्त्याचं रूप मानलं आहे.
ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीरणा
'भग' म्हणजे ज्ञान, वैराग्य आणि इतर सहा गुणांची पूर्णता असं सांगितलं आहे.
सर्वभूतेष्वशेषेषु वकारार्थस्ततो ऽव्ययः
सर्व जीवांमध्ये 'व' या अक्षराचा अर्थ अविनाशीपणा असा आहे.
परमब्रह्मभूतस्य वासुदेवस्य नान्यगः
परमब्रह्मस्वरूप असलेल्या वासुदेवाशिवाय दुसरं काहीच नाही.
शब्दो ऽयं नोपचारेण चान्यत्र ह्युपचारतः
हा शब्द इतरत्र केवळ प्रथेने वापरला जातो, पण इथे तो खरा अर्थानेच आहे.
वेत्ति विद्यामविद्यां च स वाच्यो भगवानिति
जो विद्या आणि अविद्या दोन्ही जाणतो, त्यालाच 'भगवान' असं म्हणतात.
भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर्गुणादिभिः
'भगवत्' या शब्दाने ज्यांना ओळखलं जातं, त्यांच्यात कोणतेही दोष किंवा अवगुण नसतात.
भूतेषु वसनादेव वासुदेवस्ततः स्मृतः
सर्व जीवांमध्ये जो वास करतो, म्हणून त्याला वासुदेव असं म्हटलं जातं.
नामव्याख्यामनन्तस्य वासुदेवस्य तत्त्वतः
अनंत वासुदेवाची खरी नावे आणि त्यांचा अर्थ सांगितला जातो.
धाता विधाता जगतां वासुदेवस्ततः प्रभुः
धाता आणि विधाता म्हणून वासुदेव सर्व जगाचा स्वामी आहे.
अतीतसर्वावरणो ऽखिलात्मा तेनास्तृतं यद्भुवनान्तरालम्
तो सर्व आच्छादनांपलीकडे आहे, सर्वांचा आत्मा आहे, त्याच्यामुळे जगांमधील सर्व जागा व्यापलेली आहे.
इच्छागृहीताभिमतोरुदेहः संसाधिताशेषजगद्धितो ऽसौ
तो आपल्या इच्छेने मोठे रूप धारण करतो आणि सर्व जगांचे कल्याण साधतो.
परः पराणां सकला न यत्र क्लेशादयः संति परावरेशे
तो सर्वश्रेष्ठांमध्येही श्रेष्ठ आहे, जिथे दुःख वगैरे काहीही नाही, तो वरचा आणि खालचा सर्वांचा स्वामी आहे.
सर्वेश्वरः सर्वनिसर्गवेत्ता समस्कशक्तिः परमेश्वराख्यः
तो सर्वांचा ईश्वर आहे, सर्व सृष्टी जाणणारा आहे, सर्व शक्ती असलेला आणि परमेच्छ्वर म्हणून ओळखला जातो.
तत्प्राप्तिकारणं ब्रह्म तवेतत्प्रतिपद्यते
त्याला मिळवण्यासाठी कारण असलेले ब्रह्म तुला समजले आहे.
स्वाध्याययोगसंपत्त्या परमात्मा प्रकाशते
स्वाध्याय आणि योग साधल्यावर परमात्मा प्रकट होतो.
न मांसचक्षुषा द्रष्टुं ब्रह्मभूतः स शक्यते
जो ब्रह्मरूप झाला आहे, त्याला मांसाच्या डोळ्यांनी पाहता येत नाही.
ज्ञाते यन्नाखिलाधारं पश्येयं परमेश्वरम्
जेव्हा हे समजेल, तेव्हा मी सर्वांचा आधार असलेल्या परमेच्छ्वराला पाहीन.
जनकाय पुरा योगं तथाहं कथयामि ते
पूर्वी मी जनकाला जसा योग सांगितला, तसाच तुलाही सांगतो.
कथं तयोश्च संवादो योगसंबन्धवानभूत्
त्या दोघांचा योगाशी संबंधित संवाद कसा झाला?
कृतध्वजो ऽस्य भ्राताभूत्सदाध्यात्मरतिर्नृपः
कृतध्वज हा त्याचा भाऊ, नेहमी आत्म्यात रमणारा राजा होता.
पुत्रो ऽमितव्वजस्यापि खाण्डिक्यजनकाभिधः पुरोधसा मन्त्रिभिश्च समवेतो ऽल्पसाधनः
त्याचा मुलगा, थोड्या संपत्तीचा असूनही, खांडिक्य वंशातील जनक नावाचा, पुरोहित आणि मंत्र्यांनी वेढलेला होता.