निखिलमभिसमीक्ष्य निश्चितार्थः परमसुखी विजहार वीतशोकः
सर्व गोष्टी नीट पाहून, सत्य समजून, अत्यंत समाधानी होऊन, तो दुःखरहित आनंदात राहिला.
न खलु मम हि दह्यते ऽत्र किञ्चित्स्वयमिदमाह किल स्म भूमिपालः
खरंच, इथे काहीच मला जाळत नाही—असं म्हणतात, की राजाने स्वतःच हे जाहीर केलं.
उपद्रवाननुभघवते ह्यदुः खितः प्रमुच्यते कपिलमिवैत्य मैथिलः
संकटं अनुभवूनही तो दुःखी होत नाही आणि मुक्त होतो, जसा मिथिलाचा राजा कपिलाला भेटून सुटला.
पुनः पप्रच्छ तं प्रीत्या सनन्दनमुदारधीः
पुन्हा त्या उदार मनाच्या माणसाने प्रेमाने सनंदनाला विचारलं.
प्रब्रूहि तन्मुने मह्यं प्रपन्नाय दयानिधे
मुनिवर, दयाळू सज्जना, शरण आलेल्या मला ते सांग.
गर्बे जन्मजराद्येषुस्थानेषु प्रभविष्यतः
गर्भात किंवा इतर ठिकाणी जन्म, वार्धक्य आणि अशा अवस्थांवर उपाय काय आहे?
भेषजं भगवत्प्राप्तिरैका चात्यन्तिकी मता
भगवंताची प्राप्ती हाच एकमेव आणि अंतिम उपाय मानला जातो.
तत्प्राप्तिहेतुज्ञानं च कर्म चोक्तं महामुने
महामुने, त्या प्राप्तीसाठी काय करावं आणि त्याचं ज्ञान काय, हे सांगितलं आहे.
शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्मविवेकजम्
ब्रह्मज्ञानाचा जो सर्वोच्च अर्थ आहे, तो शब्दब्रह्माच्या परंपरेतून मिळतो.
तदेतच्छ्रूयतामत्र सुबोधं गदतो मम
हे मी तुला अगदी स्पष्टपणे सांगतोय, म्हणून नीट ऐक.
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति
जो शब्दब्रह्मात पारंगत असतो, तोच खऱ्या अर्थाने परमब्रह्म प्राप्त करतो.
परमा त्वक्षरप्राप्तिरृग्वेदादिमया परा
ऋग्वेद वगैरे वेदांमध्ये जे अविनाशी तत्त्व सांगितले आहे, तेच खरे सर्वोच्च प्राप्तीचे स्थान आहे.
अनिर्देश्यमरूपं च पाणिपादादिसंयुतम्
ते तत्त्व वर्णन करता येत नाही, त्याला रूप नाही, पण तरीसुद्धा त्याला हातपाय वगैरे आहेत असं मानतात.
व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तं वै पश्यन्ति सूरयः
जे सर्वत्र व्यापून आहे आणि सर्वकाही ज्यात व्यापलेलं आहे, तेच ज्ञानी लोक पाहतात.
श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद्विष्णोः परमं पदम्
श्रुतीच्या वचनांतून सांगितलेलं, विष्णूचं ते अत्यंत सूक्ष्म आणि सर्वोच्च स्थान आहे.
वाचको भगवच्छब्दस्तस्योद्दिष्टो ऽक्षयात्मनः
'भगवत्' हा शब्द त्या अविनाशी परमात्म्याचं नाव आहे.
ज्ञायते येन तज्ज्ञानं परमन्यत्रयीमयम्
ज्यामुळे ज्ञान ओळखता येतं, ते ज्ञान त्रैविद्यापेक्षा वेगळं आणि सर्वोच्च आहे.
पूजायां भगवच्छब्दः क्रियते ह्यौपचारिकः
पूजेमध्ये 'भगवत्' हा शब्द औपचारिक अर्थाने वापरला जातो.
भगवन्भगवच्छब्दः सर्वकारणकारणे तेनागमपिता स्रष्टा गकारो ऽयं तथा मुने
मुनिवर, 'भगवत्' हा शब्द सर्व कारणांचा कारण असलेल्या परमेश्वरासाठी आहे; म्हणूनच शास्त्रात 'ग' ला पित्याचं आणि सृष्टीकर्त्याचं रूप मानलं आहे.
ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीरणा
'भग' म्हणजे ज्ञान, वैराग्य आणि इतर सहा गुणांची पूर्णता असं सांगितलं आहे.
सर्वभूतेष्वशेषेषु वकारार्थस्ततो ऽव्ययः
सर्व जीवांमध्ये 'व' या अक्षराचा अर्थ अविनाशीपणा असा आहे.
परमब्रह्मभूतस्य वासुदेवस्य नान्यगः
परमब्रह्मस्वरूप असलेल्या वासुदेवाशिवाय दुसरं काहीच नाही.
शब्दो ऽयं नोपचारेण चान्यत्र ह्युपचारतः
हा शब्द इतरत्र केवळ प्रथेने वापरला जातो, पण इथे तो खरा अर्थानेच आहे.
वेत्ति विद्यामविद्यां च स वाच्यो भगवानिति
जो विद्या आणि अविद्या दोन्ही जाणतो, त्यालाच 'भगवान' असं म्हणतात.
भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर्गुणादिभिः
'भगवत्' या शब्दाने ज्यांना ओळखलं जातं, त्यांच्यात कोणतेही दोष किंवा अवगुण नसतात.
भूतेषु वसनादेव वासुदेवस्ततः स्मृतः
सर्व जीवांमध्ये जो वास करतो, म्हणून त्याला वासुदेव असं म्हटलं जातं.
नामव्याख्यामनन्तस्य वासुदेवस्य तत्त्वतः
अनंत वासुदेवाची खरी नावे आणि त्यांचा अर्थ सांगितला जातो.
धाता विधाता जगतां वासुदेवस्ततः प्रभुः
धाता आणि विधाता म्हणून वासुदेव सर्व जगाचा स्वामी आहे.
अतीतसर्वावरणो ऽखिलात्मा तेनास्तृतं यद्भुवनान्तरालम्
तो सर्व आच्छादनांपलीकडे आहे, सर्वांचा आत्मा आहे, त्याच्यामुळे जगांमधील सर्व जागा व्यापलेली आहे.
इच्छागृहीताभिमतोरुदेहः संसाधिताशेषजगद्धितो ऽसौ
तो आपल्या इच्छेने मोठे रूप धारण करतो आणि सर्व जगांचे कल्याण साधतो.