संहरेत्क्रमशश्चैव सम्यक् तत्प्रशमिष्यति
त्याने मन हळूहळू आवरावे, म्हणजे ते पूर्णपणे शांत होईल.
पूर्वं ध्यानपथे स्थाप्य नित्ययोगेन शाम्यति
सर्वप्रथम मन ध्यानाच्या मार्गावर लावावे आणि सातत्याने सराव केल्याने ते शांत होते.
सुखमेष्यति तत्तस्य यदेवं संयतात्मनः
जो आपले मन अशा प्रकारे संयमित ठेवतो त्याला खरे सुख मिळते.
गच्छन्ति योगिनो ह्योवं निर्वाणं तु निरामयम्
योगी अशा निर्मळ आणि दुःखरहित निर्वाणाकडे जातात.
भृगुं परमधर्मात्मा विस्मितः प्रत्यपूजयत्
परमधार्मिक भृगु आश्चर्यचकित होऊन त्याचा सन्मान केला.
निखिलेन महाप्राज्ञ किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
हे महाज्ञानी, तुला अजून काय पूर्णपणे ऐकायचे आहे?
पुनः पप्रच्छ तत्त्वज्ञो नारदो ऽध्यात्मसत्कथाम्
पुन्हा एकदा तत्त्वज्ञ नारदाने आत्म्याविषयीच्या श्रेष्ठ कथेबद्दल विचारले.
न च मे जायते तृप्तिर्भूयोभूयो ऽपि शृण्वतः
पुन्हा पुन्हा ऐकतानाही मला समाधान मिळत नाही.
तथा कथय सर्वज्ञ मोक्षधर्मं सदाश्रितम्
सर्वज्ञा, नेहमी आधारलेला मोक्षधर्म सांग.
यथा मोक्षमनुप्राप्तो जनको मिथिलाधिपः
मिथिलाचा राजा जनकाने मोक्ष कसा मिळवला हे सांग.
और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिन्तने
तो मृत्यू नंतरच्या कर्तव्यांचा विचार करण्यात मन लावून होता.
दर्शयन्तः पृथग्धर्मान्नानापाषञ्जवादिनः
वेगवेगळ्या कर्तव्यांचे दाखले देत, त्यांनी अनेक प्रकारची मते मांडली.
आदमस्थः स भूयिष्टमात्मतत्त्वेन तुषअयति
त्या स्थितीत राहून, तो आत्म्याच्या सत्यातच जास्त आनंद मानू लागला.
परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम मिथिलामथ
संपूर्ण पृथ्वी फिरून तो शेवटी मिथिलेला पोहोचला.
सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वन्द्वो नष्टसंशयः
त्याचे उद्दिष्ट पूर्णपणे साध्य झाले; तो द्वंद्व आणि शंका यांपासून मुक्त झाला.
शाश्वतं सुखमत्यन्तमन्विच्छन्स सुदुर्लभम्
तो शाश्वत, अत्यंत दुर्मिळ असे परमसुख शोधत होता.
स मन्ये तेन रूपेण विख्यापयति हि स्वयम्
माझ्या मते, त्या रूपाने तो स्वतःच ते जाहीर करतो.
पञ्चस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रकम्
जो पाच प्रवाहांजवळ हजार वर्षे यज्ञ करतो, तो तेथे वास करतो.
पुरुषावस्थमव्यङ्क्तं परमार्थं न्यवेदयत्
त्याने व्यक्तीच्या अवस्थेत न दिसणारे परमसत्य उघड केले.
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं विबुधे देहदर्शनः
त्याने विद्वानांना देहदृष्टीने क्षेत्र आणि क्षेत्रज्ञ यातील फरक समजावून सांगितला.
आसुरिर्मण्डले तस्मिन्प्रतिपेदे तमव्ययम्
त्या मंडळात आसुरीने ते अविनाशी साध्य केले.
ब्राह्मणी कपिली नाम काचिदासीत्कुटुम्बिनी
कपिली नावाची एक ब्राह्मण गृहस्थ स्त्री होती.
ततश्च कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्टिकीम्
नंतर तिला कपिलीपण आणि दृढ अशी बुद्धी मिळाली.
तस्य तत्कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वमनुत्तमम्
तिचे कपिलीपण म्हणजे सर्वकाही जाणण्याचे श्रेष्ठ ज्ञान होते.
उपेत्य शतमाचार्यान्मोहयामास हेतुभिः
ती शंभर आचार्यांकडे जाऊन, तर्काने त्यांना गोंधळवून टाकायची.
उत्सृज्य शतमाचार्याम्पृष्टतो ऽनुजगाम तम्
शंभर आचार्यांना सोडून, ती त्याच्या मागे गेली.
अब्रवीत्परमं मोक्षं यत्तत्सांख्यं विधीयते
त्याने परम मुक्ती सांगितली, जी सांख्य म्हणून ओळखली जाते.
कर्मनिर्वेदमुक्त्वा च सर्वनिर्वेदमब्रवीत्
कर्मावरचा विरक्ती सांगून, त्याने सर्व प्रकारच्या विरक्तीचाही उल्लेख केला.
तमनाश्वासिकं मोहं विनाशि चलमध्रुवम्
तो मोह कोणालाही दिलासा देत नाही, तो नाश करणारा, चंचल आणि क्षणिक असतो.
आगमात्परमस्तीति ब्रुवन्नपि पराजितः
शास्त्रानेच परम सत्य ठरते असे म्हणत असतानाही, तो पराभूत झाला.