पूर्वध्यानपथे धीरः समादध्यान्मनस्त्वरा
पूर्वी सांगितलेल्या ध्यानमार्गावर धीर मनुष्याने आपले मन एकाग्र करावे आणि ते त्वरित त्या मार्गावर लावावे.
एष ध्यानपथः पूर्वो भया समनुवर्णितः
हा ध्यानाचा पूर्वीचा मार्ग आणि त्यातील धोक्यांचे सविस्तर वर्णन केले आहे.
स्फुरिष्यति समुद्रान्ता विद्युदम्बुधरे यथा
पावसाच्या ढगात वीज चमकून जशी समुद्राच्या काठी पोहोचते, तसेच ते ध्यान प्रकट होते.
एवमेवास्य चित्तं च भवति ध्यानवर्त्मनि
त्याचप्रमाणे त्याचे मन ध्यानाच्या मार्गावर सहजपणे पुढे जाते.
पुनर्वायुपथं भ्रान्तं मनो भवति वायुवत्
पुन्हा, वारा जसा भटकतो तसे मन देखील वाऱ्यासारखे भरकटते.
समादध्यात्पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानयोगवित्
ध्यान जाणणाऱ्याने पुन्हा आपले मन ध्यानाने स्थिर करावे.
मुनेः समाधियुक्तस्य प्रथमं ध्यानमादितः
समाधीमध्ये स्थित असलेल्या ऋषीसाठी सुरुवातीपासूनच ध्यान करणे आवश्यक असते.
न निर्वेदं मुनिर्गच्छेत्कुर्यादेवात्मनो हितम्
मुनिने कधीही निराश होऊ नये, तर आपल्या आत्म्याच्या कल्याणासाठी प्रयत्न करावा.
सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनाः
एखाद्या वस्तूवर अचानक पाणी ओतले तर ती पूर्णपणे भिजत नाही.
क्रमेण तु शनैर्गच्छत्सर्वं तत्परिभावनम्
पण पाणी हळूहळू जाऊ लागले की सर्व काही व्यवस्थित भिजते.
संहरेत्क्रमशश्चैव सम्यक् तत्प्रशमिष्यति
त्याने मन हळूहळू आवरावे, म्हणजे ते पूर्णपणे शांत होईल.
पूर्वं ध्यानपथे स्थाप्य नित्ययोगेन शाम्यति
सर्वप्रथम मन ध्यानाच्या मार्गावर लावावे आणि सातत्याने सराव केल्याने ते शांत होते.
सुखमेष्यति तत्तस्य यदेवं संयतात्मनः
जो आपले मन अशा प्रकारे संयमित ठेवतो त्याला खरे सुख मिळते.
गच्छन्ति योगिनो ह्योवं निर्वाणं तु निरामयम्
योगी अशा निर्मळ आणि दुःखरहित निर्वाणाकडे जातात.
भृगुं परमधर्मात्मा विस्मितः प्रत्यपूजयत्
परमधार्मिक भृगु आश्चर्यचकित होऊन त्याचा सन्मान केला.
निखिलेन महाप्राज्ञ किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
हे महाज्ञानी, तुला अजून काय पूर्णपणे ऐकायचे आहे?
पुनः पप्रच्छ तत्त्वज्ञो नारदो ऽध्यात्मसत्कथाम्
पुन्हा एकदा तत्त्वज्ञ नारदाने आत्म्याविषयीच्या श्रेष्ठ कथेबद्दल विचारले.
न च मे जायते तृप्तिर्भूयोभूयो ऽपि शृण्वतः
पुन्हा पुन्हा ऐकतानाही मला समाधान मिळत नाही.
तथा कथय सर्वज्ञ मोक्षधर्मं सदाश्रितम्
सर्वज्ञा, नेहमी आधारलेला मोक्षधर्म सांग.
यथा मोक्षमनुप्राप्तो जनको मिथिलाधिपः
मिथिलाचा राजा जनकाने मोक्ष कसा मिळवला हे सांग.
और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिन्तने
तो मृत्यू नंतरच्या कर्तव्यांचा विचार करण्यात मन लावून होता.
दर्शयन्तः पृथग्धर्मान्नानापाषञ्जवादिनः
वेगवेगळ्या कर्तव्यांचे दाखले देत, त्यांनी अनेक प्रकारची मते मांडली.
आदमस्थः स भूयिष्टमात्मतत्त्वेन तुषअयति
त्या स्थितीत राहून, तो आत्म्याच्या सत्यातच जास्त आनंद मानू लागला.
परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम मिथिलामथ
संपूर्ण पृथ्वी फिरून तो शेवटी मिथिलेला पोहोचला.
सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वन्द्वो नष्टसंशयः
त्याचे उद्दिष्ट पूर्णपणे साध्य झाले; तो द्वंद्व आणि शंका यांपासून मुक्त झाला.
शाश्वतं सुखमत्यन्तमन्विच्छन्स सुदुर्लभम्
तो शाश्वत, अत्यंत दुर्मिळ असे परमसुख शोधत होता.
स मन्ये तेन रूपेण विख्यापयति हि स्वयम्
माझ्या मते, त्या रूपाने तो स्वतःच ते जाहीर करतो.
पञ्चस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रकम्
जो पाच प्रवाहांजवळ हजार वर्षे यज्ञ करतो, तो तेथे वास करतो.
पुरुषावस्थमव्यङ्क्तं परमार्थं न्यवेदयत्
त्याने व्यक्तीच्या अवस्थेत न दिसणारे परमसत्य उघड केले.
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं विबुधे देहदर्शनः
त्याने विद्वानांना देहदृष्टीने क्षेत्र आणि क्षेत्रज्ञ यातील फरक समजावून सांगितला.