तत्र पश्य कुशलान्न शोचते जायते यदि भयं पदं सदा
तेथे कुशल लोकांना पाहून तो दुःखी होत नाही; भीती आली तरी ती नेहमीच क्षणिक असते.
यज्ज्ञात्वा मुच्यते ब्रह्मन्नरस्त्रिविधतापतः
हे ब्रह्मन्, ज्याचं ज्ञान झाल्यावर माणूस त्रिविध दुःखांतून मुक्त होतो,
यं ज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धिं गच्छन्तीह महर्षयः
ज्याचं ज्ञान झाल्यावर येथे महर्षी शाश्वत सिद्धी प्राप्त करतात,
महर्षयो ज्ञानतृप्ता निर्वाणगतमानसाः
महर्षी ज्ञानात तृप्त असतात, त्यांचं मन मुक्तीत स्थिर झालेलं असतं.
जन्मदोषपारीक्षीणाः स्वभावे पर्यवस्थिताः
जन्माच्या दोषांचा नाश करून, ते आपल्या स्वभावात स्थिर राहतात.
असंगान्य विधादीनि मनः शान्तिकराणि च
सर्व कर्मांपासून अलिप्त राहून, मनाला शांत करणाऱ्या गोष्टींमध्येच ते असतात.
पिण्डीकृत्येन्द्रियग्राममासीनः काष्टवन्मुनिः
इंद्रियांचा समूह एकत्र करून, तो ऋषी लाकडासारखा स्थिर बसतो.
रूपं न चक्षुषा विन्द्याज्जिह्वया न रसांस्तथा
तो डोळ्यांनी रूप पाहत नाही, जिभेने चवीचाही अनुभव घेत नाही.
पञ्चवर्गप्रमाथीनि नेच्छेञ्चैतानि वीर्यवान्
ज्याचं मन दृढ आहे, तो या पाच विकारांची इच्छा करत नाही.
समादध्यान्मनो भ्रान्तमिन्द्रियैः सह पञ्चभिः
तो आपलं मन आणि पाचही इंद्रिये, जी भटकत आहेत, त्यांना एकत्र बांधून ठेवतो.
पूर्वध्यानपथे धीरः समादध्यान्मनस्त्वरा
पूर्वी सांगितलेल्या ध्यानमार्गावर धीर मनुष्याने आपले मन एकाग्र करावे आणि ते त्वरित त्या मार्गावर लावावे.
एष ध्यानपथः पूर्वो भया समनुवर्णितः
हा ध्यानाचा पूर्वीचा मार्ग आणि त्यातील धोक्यांचे सविस्तर वर्णन केले आहे.
स्फुरिष्यति समुद्रान्ता विद्युदम्बुधरे यथा
पावसाच्या ढगात वीज चमकून जशी समुद्राच्या काठी पोहोचते, तसेच ते ध्यान प्रकट होते.
एवमेवास्य चित्तं च भवति ध्यानवर्त्मनि
त्याचप्रमाणे त्याचे मन ध्यानाच्या मार्गावर सहजपणे पुढे जाते.
पुनर्वायुपथं भ्रान्तं मनो भवति वायुवत्
पुन्हा, वारा जसा भटकतो तसे मन देखील वाऱ्यासारखे भरकटते.
समादध्यात्पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानयोगवित्
ध्यान जाणणाऱ्याने पुन्हा आपले मन ध्यानाने स्थिर करावे.
मुनेः समाधियुक्तस्य प्रथमं ध्यानमादितः
समाधीमध्ये स्थित असलेल्या ऋषीसाठी सुरुवातीपासूनच ध्यान करणे आवश्यक असते.
न निर्वेदं मुनिर्गच्छेत्कुर्यादेवात्मनो हितम्
मुनिने कधीही निराश होऊ नये, तर आपल्या आत्म्याच्या कल्याणासाठी प्रयत्न करावा.
सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनाः
एखाद्या वस्तूवर अचानक पाणी ओतले तर ती पूर्णपणे भिजत नाही.
क्रमेण तु शनैर्गच्छत्सर्वं तत्परिभावनम्
पण पाणी हळूहळू जाऊ लागले की सर्व काही व्यवस्थित भिजते.
संहरेत्क्रमशश्चैव सम्यक् तत्प्रशमिष्यति
त्याने मन हळूहळू आवरावे, म्हणजे ते पूर्णपणे शांत होईल.
पूर्वं ध्यानपथे स्थाप्य नित्ययोगेन शाम्यति
सर्वप्रथम मन ध्यानाच्या मार्गावर लावावे आणि सातत्याने सराव केल्याने ते शांत होते.
सुखमेष्यति तत्तस्य यदेवं संयतात्मनः
जो आपले मन अशा प्रकारे संयमित ठेवतो त्याला खरे सुख मिळते.
गच्छन्ति योगिनो ह्योवं निर्वाणं तु निरामयम्
योगी अशा निर्मळ आणि दुःखरहित निर्वाणाकडे जातात.
भृगुं परमधर्मात्मा विस्मितः प्रत्यपूजयत्
परमधार्मिक भृगु आश्चर्यचकित होऊन त्याचा सन्मान केला.
निखिलेन महाप्राज्ञ किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
हे महाज्ञानी, तुला अजून काय पूर्णपणे ऐकायचे आहे?
पुनः पप्रच्छ तत्त्वज्ञो नारदो ऽध्यात्मसत्कथाम्
पुन्हा एकदा तत्त्वज्ञ नारदाने आत्म्याविषयीच्या श्रेष्ठ कथेबद्दल विचारले.
न च मे जायते तृप्तिर्भूयोभूयो ऽपि शृण्वतः
पुन्हा पुन्हा ऐकतानाही मला समाधान मिळत नाही.
तथा कथय सर्वज्ञ मोक्षधर्मं सदाश्रितम्
सर्वज्ञा, नेहमी आधारलेला मोक्षधर्म सांग.
यथा मोक्षमनुप्राप्तो जनको मिथिलाधिपः
मिथिलाचा राजा जनकाने मोक्ष कसा मिळवला हे सांग.