पुण्यः क्षेम्यश्च काम्यश्च स परो लोक उच्यते
तो सर्वोच्च लोक पुण्यवान, सुरक्षित आणि सर्वांना हवासा आहे असे म्हटले जाते.
लोभमोहपरित्यक्ता मानवा निरुपद्रवाः
त्या ठिकाणी माणसे लोभ आणि मोह यांना सोडून शांत आणि त्रासरहित असतात.
काले मृत्युः प्रबवति स्पृशन्ति व्याधयो न च
मृत्यू फक्त योग्य वेळीच येतो आणि आजार त्यांना स्पर्शही करत नाहीत.
नान्यो हि वध्यते तत्र द्रव्येषु च न विस्मयः
तेथे कोणी दुसरा मारला जात नाही आणि संपत्तीबद्दल कोणालाही आश्चर्य वाटत नाही.
कृतस्य तु फलं तत्र प्रत्यक्षमुपलभ्यते
तेथे प्रत्येकाच्या कर्माचे फळ प्रत्यक्ष अनुभवता येते.
सर्वकामैर्वृताः केचिद्धेमाभरणभूषिताः
काही जण सर्व सुखांनी वेढलेले आणि सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेले असतात.
श्रमेण महता केचित्कुर्वन्ति प्राणधारणम्
काही जण मोठ्या कष्टाने आपले जीवन चालवतात.
सुखिता दुःखिताः केचिन्निर्धना धनिनो परे
काही सुखी, काही दुःखी; काही गरीब, तर काही श्रीमंत असतात.
लोभश्चार्थकृतो तॄणां येन मुह्यन्त्यपण्डिताः
संपत्तीमुळे निर्माण होणारा लोभ अज्ञ लोकांना गवतासारखा फसवतो.
सोपधे निकृतिः स्तेयं परिवादो ऽभ्यसूयता
स्वार्थासाठी फसवणूक, चोरी, निंदा आणि मत्सर—
एतान्संसेवते यस्तु तपस्तस्य प्रहीयते
जो कोणी हे करतो, त्याचे तप कमी होते.
इह चिन्ता बहुविधा धर्माधर्मस्य कर्मणः
इथे धर्म आणि अधर्माच्या कर्मांबद्दल अनेक प्रकारच्या चिंता असतात.
शुभैः शुभमवाप्नोति तथाशुभमथान्यथा
सत्कर्माने चांगले फळ मिळते, तसेच दुष्कर्माने वाईट फळ मिळते.
इष्टेष्टतपसः पूता ब्रह्मलोकमुपाश्रिताः
यज्ञ आणि तपाने शुद्ध झालेले लोक ब्रह्मलोकात पोहोचतात.
इहस्थास्तत्र जायन्ते ये वै पुण्यकृतो जनाः
इथे पुण्य करणारे लोक तिथे जन्म घेतात.
क्षीणायुषस्तथा चान्ये नश्यन्ति पृथिवीतले
जे लोकांचे आयुष्य संपले आहे, ते पृथ्वीवरच नष्ट होतात.
इहैव परिवर्त्तन्ते न च यान्त्युत्तरां दिशम्
ते इथेच फिरत राहतात आणि वरच्या दिशेला जात नाहीत.
पन्थानं सर्वालोकानां विजानन्ति मनीषिणः
ज्ञानी लोक सर्व लोकांच्या मार्गांना ओळखतात.
धर्माधर्मौं हि लोकस्य यो वै वेत्ति स बुद्धिमान्
जो माणूस या जगातील धर्म आणि अधर्म खरोखर ओळखतो, तोच खरा बुद्धिमान आहे.
यदध्यात्मं यथा चैतत्तन्मे ब्रूहि तपोधन
हे तपश्चर्येने युक्ता, आत्म्याशी संबंधित जे काही आहे आणि ते कसे आहे, ते मला सांग.
तद्व्याख्यांस्यामि ते तात श्रेयस्करतमं सुखम्
माझ्या प्रिय मुला, मी तुला ते सांगतो, जे सर्वात मोठं सुख देणारं आहे.
यज्ज्ञात्वा पुरुषो लोके प्रीतिं सौख्यं च विन्दति
जे जाणून माणूस या जगात आनंद आणि सुख मिळवतो, ते मी तुला सांगतो.
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्
पृथ्वी, वायु, आकाश, पाणी आणि पाचवं म्हणजे अग्नी—
यतः सृष्टानि तत्रैव तानि यान्ति लयं पुनः
ज्यापासून ही सर्व सृष्टी निर्माण झाली, त्यातच पुन्हा सर्व काही विलीन होतं.
प्रसार्य च यथाङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः
जसं कासव आपली पायं आणि हात पसरवून पुन्हा आत घेतं,
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत्
ही पाच महाभूतं सर्व सजीवांची मूळ कारणं आहेत.
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशयोनिजम्
ध्वनी, कान आणि तीन मार्ग—हे सर्व आकाशातून उत्पन्न होतात.
रूपं चक्षुस्तथा पाकस्त्रिविधं तेज उच्यते
रूप, डोळे आणि तिप्पट पचन—हे सर्व अग्नीचे गुण समजले जातात.
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च एते भूमिगुणास्त्रयः
गंध, नाक आणि शरीर—हे तिघं पृथ्वीचे गुण आहेत.
इन्द्रियाणि मनश्चैव विज्ञातान्यस्य भारत
इंद्रिये आणि मन, हे सर्व त्याचेच समजले जातात, हे भारतवंशीय.