पीडिते ऽन्यतरे ह्येषां संघातो याति पञ्चताम्
त्यापैकी एकावर संकट आलं तर सगळं मिळून नष्ट होतं.
किं खेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति च
जिवंत असताना जीवाला काय त्रास होतो, तो काय ऐकतो आणि काय बोलतो?
यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति
जो प्राणी देऊन मरण पावतो, ती गाय कुणाला कशी तारेल?
इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः
ते इथेच नाहीसे होतात; मग त्यांचं पुन्हा एकत्र येणं कसं शक्य?
अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः
अग्नीने जळून गेलेल्या माणसाला पुन्हा जीवन कसं मिळेल?
जीवन्यस्य प्रवर्तन्ते मृतः क्व पुनरेष्यति
तो जिवंत असेपर्यंत वागत राहतो; मरणानंतर तो पुन्हा कसा येईल?
मृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्बीजं प्रणश्यति
मृत लोक नष्ट होतात; बियामधून बीही नष्ट होतं.
त निवर्तय सर्वज्ञ यतस्त्वामाश्रितो ह्यहम्
सर्वज्ञा, त्यांना परत वळव, कारण मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे.
पुनराहु मुनिश्रेष्ठ तत्संदेहनिवृत्तये
मुनिश्रेष्ठा, त्या शंकेचं निरसन व्हावं म्हणून पुन्हा सांग.
याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते
प्राणी दुसऱ्या देहात जातो, पण शरीर मात्र नष्ट होतं.
समिधामग्निदग्धानां यथाग्रिर्द्दश्यते तथा
जसं अग्नीने जळलेल्या लाकडात अग्नी दिसतो, तसंच हे आहे.
इन्धनस्योपयोगान्ते स वाग्निर्नोपलभ्यते
इंधन संपलं की तो अग्नी दिसत नाही.
गतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न विद्यते
ज्याच्या हालचाली, माप किंवा रूप कोणालाही ठाऊक नाही,
नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम्
मला फक्त एवढंच माहीत आहे की, तो नष्ट होतो, जसा इंधन नसलेल्या शांत अग्नीचा अंत होतो.
समिधामुपयोगान्ते यथाग्निर्नोपलभ्यते
जसा समिधा संपली की अग्नी दिसेनासा होतो,
तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशवत्स्थितः
तसंच, शरीर सोडल्यानंतर जीव आकाशासारखा राहतो.
प्राणान्धारयते ह्यग्निः स जीव उपधार्यताम्
प्राणांना धरून ठेवणारा अग्नीच आहे; तोच जीव आहे, हे समजावं.
तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ ततो देहमचेतनम्
तो शरीरातील अग्नी नाहीसा झाला की, मग शरीर जड आणि चेतनाशून्य होतं.
जगमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च
हे सर्व जंगम आणि स्थावर जीवांनाही तसंच लागू पडतं.
तेषां त्रयाणामेकत्वाद्वयं भूमौ प्रतिष्टितम्
ही तिघं एक असल्यामुळे त्यांचं द्वैत पृथ्वीवर स्थिर झालं आहे.
अमूर्तयस्ते विज्ञेया मूर्तिमन्तः शरीरिणः
ज्यांना रूप नाही, ते अमूर्त आहेत; ज्यांना शरीर आहे, त्यांना रूप असतं, हे जाणावं.
जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मे ऽनघ
त्या ठिकाणी जीवाचे गुणधर्म काय आहेत, हे मला सांग, हे निष्पापा.
शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुभिच्छामि यादृशम्
सर्व सजीवांच्या शरीरातला जीव कसा आहे, हे मला जाणून घ्यायचं आहे.
भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते
शरीर तुटलं की, जीव कुठेच दिसत नाही.
शरीरे मानसे दुःख कस्तां वेदयते रुजम्
मानसिक शरीरात दु:ख झालं तर, ती वेदना कोण अनुभवतो?
महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः
महर्षे, मन अस्थिर असताना जीव काहीच करू शकत नाही.
मनसि व्याकुले चक्षुः पश्यन्नपि न पश्यति
मन अस्वस्थ असलं की, डोळे पाहत असूनही काहीच दिसत नाही.
न च स्मर्शमसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः
झोपेच्या अधीन असताना, तो आठवण किंवा प्रयत्न काहीच ओळखू शकत नाही.
इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाक्यं वाचयते च कः
इच्छा करणारा, ध्यान करणारा, द्वेष करणारा आणि बोलणारा कोण आहे?
स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ्छुतीश्च स्पर्शं च रूपं च गुणांश्च ये ऽल्ये
तोच सुगंध, चव, ध्वनी, स्पर्श, रूप आणि सूक्ष्म गुण जाणतो.