आकाशसदृशा ह्येते भिद्यन्ते तत्त्वदशनात्
हे सर्व आकाशासारखे आहेत, आणि सत्याचा भेद केल्यावर वेगळे पडतात.
त्रैलोक्ये सागरे चैव प्रमाणं विहितं यथा
जसे त्रैलोक्य आणि समुद्रात प्रमाण ठरवलेले असते.
सिद्धानां देवतानां च परिमीता यदा गतिः
सिद्ध आणि देवतांची गती मर्यादित झाल्यावर.
नामधेयानुरुपस्य मानसस्य महात्मनः
महात्म्याच्या नावानुसार आणि स्वभावानुसार.
को ऽन्यस्तद्वेदितुं शक्यो यो ऽपि स्यात्तद्विधो ऽपरः
अशी गोष्ट दुसरा कोणी जाणू शकतो का, जरी तसाच दुसरा कोणी असला तरी?
ब्रह्मा धर्ममयः पूर्वः प्रजापतिरनुत्तमः
ब्रह्मा हा धर्ममय आहे, आणि तोच आद्य व श्रेष्ठ प्रजापती आहे.
ब्रह्माणं पूर्वजं चाह भवान्संदेह एव मे
तुम्ही ब्रह्मा या प्राचीनाचा उल्लेख करता, याबद्दल मला शंका आहे.
तस्यासनविधानार्थं पृथिवी पद्ममुच्यते
त्याच्या आसनासाठी पृथ्वीला कमळ असे म्हणतात.
तस्य मध्ये स्थितो लोकान्सृजत्येष जगद्विधिः
त्या कमळाच्या मध्यभागी बसून तो या जगातील लोकांची निर्मिती करतो, तोच या सृष्टीचा कर्ता आहे.
मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा तद्वहिर्द्विजसत्तम
मेऱूच्या मध्यभागी ब्रह्मा आहे, आणि त्याच्या बाहेर, द्विजश्रेष्ठा,
संरक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम्
सर्व जीवांची रक्षा व्हावी म्हणून सर्वात आधी पाणी निर्माण केले गेले.
यत्प्राणाः सर्वभूतानां वर्द्धन्ते येन च प्रजाः
ज्यामुळे सर्व जीवांचे प्राण वाढतात आणि ज्यामुळे सृष्टी वाढते.
सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तंभिरे पुनः
हे सर्व वारुणाचं समजावं; पाणी पुन्हा शांत झालं.
कथं वा मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान्
ही पृथ्वी कशी निर्माण झाली, याबद्दल मला मोठा संशय आहे.
लोकसंभवसंदेहः समुत्पन्नो महात्मनाम्
सृष्टीच्या उत्पत्तीबद्दल महान लोकांमध्ये प्रश्न निर्माण झाला आहे.
त्यक्ताहाराः स्पर्द्धमाना दिव्यं विर्षशतं द्विजाः
द्विजांनी अन्न सोडून, एकमेकांशी स्पर्धा करत, शंभर दिव्य वर्षे सहन केली.
दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात्
तेथे आकाशातून दिव्य सरस्वती प्रकट झाली.
नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तमिव संबभौ
जणू चंद्र, सूर्य आणि वारा हरवले आहेत, सर्व काही झोपेत आहे असे वाटले.
तस्माञ्च सलिलोत्पीडादुदतिष्टत मारुतः
त्या पाण्याच्या दडपणातून वारा उठला.
तञ्चाभसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुते ऽनिलः
वारा जागा भरू लागला आणि आवाज निर्माण करू लागला.
भित्त्वार्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान्
वाऱ्याने पाण्याचा पृष्ठभाग फोडून मोठा गडगडाट करत वर उडाला.
आकाशस्थानमासाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति
तो आकाशात पोहोचला, पण शांत झाला नाही.
प्रादुरासीदूर्ध्वशिखः कृत्वा निस्तिमिरं तमः
तेव्हा वरच्या दिशेने एक गडद, प्रकाशरहित अंधार प्रकट झाला.
तदग्निवायुसंपर्काद्धनत्वमुपपद्यते
अग्नी आणि वाऱ्याच्या संयोगाने घट्टपणा निर्माण होतो.
स संघातत्वमापन्नो भूमित्वमनुगच्छति
तो एकत्र येऊन पृथ्वीचे रूप घेतो.
भूमिर्यो निरियं ज्ञेया यस्याः सर्वं प्रसूयते
ज्या पृथ्वीपासून सर्व काही उत्पन्न होते, तीच खरी पृथ्वी समजावी.
आवृता यैरिमे लोका महाभूताभिसंज्ञितैः
हे सर्व लोक महाभूत म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या तत्त्वांनी वेढलेले आहेत.
पश्चात्तेष्वेव भूतत्वं कथं समुपपद्यते
नंतर या तत्त्वांमध्ये तत्त्वस्वरूप कसे येते?
अतस्तेषां महाभूतशब्दो ऽयमुपपद्यते
म्हणूनच यांना 'महाभूत' हे नाव मिळाले आहे.
पृथिवी चात्र संघातः शरीरं पाञ्चभौतिकम्
येथे पृथ्वी म्हणजे एकत्रितपणा; शरीर पाच तत्त्वांनी बनलेले आहे.