सभूमिः साग्निपवनो लोको ऽयं केन निर्मितः
ही पृथ्वी, अग्नी, वारा यांसह हा सारा जग, कोणाच्या कृतीने निर्माण झाला?
शौचाशौचं कथं तेषां धर्माधर्मविधिः कथम्
त्यांच्यासाठी शुद्धता आणि अशुद्धता कशी ठरते? धर्म आणि अधर्माचे नियम कसे ठरवले जातात?
अस्माल्लोकादमुं लोकं सर्वं शंसतु मे भवान्
या लोकातून त्या लोकात, सर्व काही तू मला सांग.
भृगुणाभिहितं शास्त्रं भरद्वाजाय पृच्छते
भृगुने सांगितलेलं शास्त्र भरद्वाजाने विचारलं.
भृगुमहर्षिमासीनं भरद्वाजो ऽन्वपृच्छत
भरद्वाजाने बसलेल्या भृगुमुनींना प्रश्न विचारला.
कथं मुक्तिश्च संसाराज्जायते तस्य मानद
मान्यतेचे दाता, या संसारातून मुक्ती कशी मिळते, ते सांग.
सेव्यसेवकभावेन वर्तेते इति तौ सदा
ते दोघे नेहमीच मालक आणि सेवक या नात्याने वागत असतात.
लोकानां रमणः सो ऽयं निर्गुणश्च निरञ्जनः
जगांचा आनंद असलेला तो, गुणरहित आणि कलंकरहित आहे.
कथमेनं परात्मानं कालशक्तिदुरन्वयम्
काल आणि शक्तीमुळे समजायला कठीण असलेल्या त्या परमात्म्याला कसा ओळखता येईल?
जीवो जीवत्वमुल्लङ्घ्य कथं ब्रह्म समन्वयात्
स्वतःचेपण ओलांडून जीव ब्रह्माशी एकरूप कसा होईल?
एवं स भगवान्पृष्टो भरद्वाजेन संशयम्
अशा शंकेवर भरद्वाजाने विचारले असता, भगवंत म्हणाले—
मानसो नाम यः पूर्वो विश्रुतो वे महर्षिभिः
पूर्वी जो मानस म्हणून प्रसिद्ध होता, तो महर्षींमध्ये खूप मानला जातो.
अव्यक्त इति विख्यातः शाश्वतो ऽथाक्षयो ऽव्ययः
तोच अव्यक्त, शाश्वत, नाशरहित आणि अचल म्हणून ओळखला जातो.
सो ऽमृजत्प्रथमं देवो महान्तं नाम नामतः
त्या देवाने प्रथम नावाने ओळखला जाणारा महात्मा निर्माण केला.
आकाशादभवद्वारि सलिलादग्निमारुतौ
आकाशातून पाणी निर्माण झाले; पाण्यातून अग्नी आणि वारा उत्पन्न झाले.
ततस्तेजो मयं दिव्यं पद्मं सृष्टं स्वयंभुवा
नंतर स्वयंभूने तेजस्वी, दिव्य कमळ निर्माण केले.
अहॄङ्कार इति ख्यातः सर्वभूतात्मभूतकृत्
तो अहंकार म्हणून ओळखला जातो, सर्व जीवांचा आत्मा आणि कर्ता आहे.
शैलास्तस्यास्थिसंधास्तु मेदो मसिं च मेदिनी
त्याच्या हाडांपासून पर्वत, मज्जेतून पृथ्वीची माती आणि शाई निर्माण झाली.
पवनश्चैव निश्वासस्तेजो ऽग्निर्निम्नगाः शिराः
त्याचा श्वास म्हणजे वारा, तेज म्हणजे अग्नी, आणि त्याच्या शिरा म्हणजे नद्या.
नभश्चोर्ध्वशिरस्तस्य क्षितिः पदौ भुजौ दिशः
त्याचे डोके म्हणजे आकाश, पाय म्हणजे पृथ्वी, आणि हात म्हणजे दिशा आहेत.
स एष भगवान्विष्णुरनन्त इति विश्रुतः
तोच भगवंत विष्णू, अनंत नावाने प्रसिद्ध आहे.
ततः समभवद्विश्वं पृष्टो ऽहं यदिह त्वया
त्याच्यापासून हे विश्व निर्माण झाले—जर तू याबद्दल विचारले असेल तर.
कान्यत्र परिमाणानि संशयं छिन्धि तत्त्वतः
याशिवाय दुसरे कोणते प्रमाण आहे? खरी शंका दूर कर.
रम्यं नानाश्रयाकीर्णं यस्यां तो नाधिगम्यते
ती रम्य, अनेक आधारांनी भरलेली जागा तुला मिळू शकत नाही.
तत्र देवाः स्वयं दीप्ता भास्कराभाग्निवर्चसः
तेथे देव स्वतःच तेजाने झळकत आहेत, त्यांचा प्रकाश सूर्यासारखा आणि अग्नीच्या ज्वाळेसारखा आहे.
दुर्गमत्वादनन्तत्वादिति मे वद मानद
हे फार कठीण आणि अंत नसलेले आहे, हे मला सांग, मान देणाऱ्या.
निरुद्धमेतदाकाशं ह्यप्रमेयं सुरैरपि
हे आकाश रोखले गेले आहे, आणि देवांनाही ते मोजता येत नाही इतके अपार आहे.
तमसोंऽते जलं प्राहुर्जलस्यान्ते ऽग्निरेव च
अंधाराच्या शेवटी पाणी आहे असे म्हणतात, आणि पाण्याच्या शेवटी अग्नी आहे.
तदन्ते पुनराकाशमाकाशान्ते पुनर्जलम्
त्याच्या पलीकडे पुन्हा आकाश आहे, आणि आकाशाच्या शेवटी पुन्हा पाणी आहे.
अग्निमारुततोयेभ्यो दुर्ज्ञेयं दैवतैरपि
अग्नी, वारा आणि पाण्यापासून हे सर्व देवतांनाही समजणे कठीण आहे.