कलौ नास्त्येव नास्त्येव गतिरन्यथा
कलियुगात खरंच, खरंच दुसरा कोणताही मार्ग नाही.
परां निर्वृत्तिमापन्नः पुनरेतदुवाच ह
परम आनंद मिळवून त्याने पुन्हा हे शब्द सांगितले.
प्रकाशितं जगज्ज्योतिः परं ब्रह्म सनातनम्
जगाला प्रकाश देणारे, सनातन आणि परब्रह्म प्रकट झाले आहे.
यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं सर्वपापविनाशनम्
जो कमळासारख्या डोळ्यांच्या त्या परमेश्वराचे स्मरण करतो, त्याचे सर्व पाप नष्ट होतात.
त्वयोक्तं तत्प्रतीये ऽहं कथं दृष्टान्तमन्तरा
तू जे सांगितलं, ते मी मान्य करतो; पण उदाहरणांशिवाय मला ते कसं समजावं?
तदाख्याहि यथा चित्तं सीदत्स्थितिमवाप्नुयात्
म्हणून, जी मनःस्थिती डगमगते, ती स्थिर कशी होते, ते मला सांग.
सनकः प्रत्युवाचेदं स्मरन्नारायणं परम्
सनकाने, परम नारायणाचे स्मरण करत, असे उत्तर दिले.
वेदान्तशास्त्रे कुशलस्तवायं निवर्तयेद्वा परमार्यवन्द्यः
तो वेदांतशास्त्रात पारंगत आहे आणि तुला योग्य मार्ग दाखवू शकतो; तो श्रेष्ठ लोकांमध्ये आदरणीय आहे.
सनन्दनं मोक्षधर्मान्प्रष्टुं समुपचक्रमे
सनंदनाने मोक्षधर्मांविषयी विचारायला सुरुवात केली.
प्रलये च कमभ्येति तन्मे ब्रूहि सनन्दन
संपूर्ण सृष्टीचा विनाश झाल्यावर ती कुठे जाते, हे मला सांग, सनंदना.
सभूमिः साग्निपवनो लोको ऽयं केन निर्मितः
ही पृथ्वी, अग्नी, वारा यांसह हा सारा जग, कोणाच्या कृतीने निर्माण झाला?
शौचाशौचं कथं तेषां धर्माधर्मविधिः कथम्
त्यांच्यासाठी शुद्धता आणि अशुद्धता कशी ठरते? धर्म आणि अधर्माचे नियम कसे ठरवले जातात?
अस्माल्लोकादमुं लोकं सर्वं शंसतु मे भवान्
या लोकातून त्या लोकात, सर्व काही तू मला सांग.
भृगुणाभिहितं शास्त्रं भरद्वाजाय पृच्छते
भृगुने सांगितलेलं शास्त्र भरद्वाजाने विचारलं.
भृगुमहर्षिमासीनं भरद्वाजो ऽन्वपृच्छत
भरद्वाजाने बसलेल्या भृगुमुनींना प्रश्न विचारला.
कथं मुक्तिश्च संसाराज्जायते तस्य मानद
मान्यतेचे दाता, या संसारातून मुक्ती कशी मिळते, ते सांग.
सेव्यसेवकभावेन वर्तेते इति तौ सदा
ते दोघे नेहमीच मालक आणि सेवक या नात्याने वागत असतात.
लोकानां रमणः सो ऽयं निर्गुणश्च निरञ्जनः
जगांचा आनंद असलेला तो, गुणरहित आणि कलंकरहित आहे.
कथमेनं परात्मानं कालशक्तिदुरन्वयम्
काल आणि शक्तीमुळे समजायला कठीण असलेल्या त्या परमात्म्याला कसा ओळखता येईल?
जीवो जीवत्वमुल्लङ्घ्य कथं ब्रह्म समन्वयात्
स्वतःचेपण ओलांडून जीव ब्रह्माशी एकरूप कसा होईल?
एवं स भगवान्पृष्टो भरद्वाजेन संशयम्
अशा शंकेवर भरद्वाजाने विचारले असता, भगवंत म्हणाले—
मानसो नाम यः पूर्वो विश्रुतो वे महर्षिभिः
पूर्वी जो मानस म्हणून प्रसिद्ध होता, तो महर्षींमध्ये खूप मानला जातो.
अव्यक्त इति विख्यातः शाश्वतो ऽथाक्षयो ऽव्ययः
तोच अव्यक्त, शाश्वत, नाशरहित आणि अचल म्हणून ओळखला जातो.
सो ऽमृजत्प्रथमं देवो महान्तं नाम नामतः
त्या देवाने प्रथम नावाने ओळखला जाणारा महात्मा निर्माण केला.
आकाशादभवद्वारि सलिलादग्निमारुतौ
आकाशातून पाणी निर्माण झाले; पाण्यातून अग्नी आणि वारा उत्पन्न झाले.
ततस्तेजो मयं दिव्यं पद्मं सृष्टं स्वयंभुवा
नंतर स्वयंभूने तेजस्वी, दिव्य कमळ निर्माण केले.
अहॄङ्कार इति ख्यातः सर्वभूतात्मभूतकृत्
तो अहंकार म्हणून ओळखला जातो, सर्व जीवांचा आत्मा आणि कर्ता आहे.
शैलास्तस्यास्थिसंधास्तु मेदो मसिं च मेदिनी
त्याच्या हाडांपासून पर्वत, मज्जेतून पृथ्वीची माती आणि शाई निर्माण झाली.
पवनश्चैव निश्वासस्तेजो ऽग्निर्निम्नगाः शिराः
त्याचा श्वास म्हणजे वारा, तेज म्हणजे अग्नी, आणि त्याच्या शिरा म्हणजे नद्या.
नभश्चोर्ध्वशिरस्तस्य क्षितिः पदौ भुजौ दिशः
त्याचे डोके म्हणजे आकाश, पाय म्हणजे पृथ्वी, आणि हात म्हणजे दिशा आहेत.