परं च विद्याविद्याभ्यां हृदंबुजनिवासिनम्
ज्ञान आणि अज्ञान यांपलीकडचं, हृदयकमळात वास करणाऱ्या परमात्म्याची मी उपासना करतो.
अणोरणीयांसमजं सर्वोपाधिविवर्जितम्
जो जन्मरहित आहे, सगळ्यांत सूक्ष्मापेक्षाही सूक्ष्म आहे, आणि सगळ्या उपाधींपासून मुक्त आहे.
विष्णुसंज्ञं जगद्धाम तमस्मि शरणं गतः
जो विष्णु नावाने ओळखला जातो, जगाचा आधार आहे, त्याच्या चरणी मी शरण आलो आहे.
पूज्यात्पूज्यतरं शान्तं गतो ऽस्मि शरणं प्रभुम्
सर्वात पूज्यापेक्षा अधिक पूज्य, शांत, अशा प्रभूच्या शरण मी आलो आहे.
सर्वस्मादधिकं नित्यं नतो ऽस्मि विभुमव्ययम्
सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, नित्य, सर्वत्र व्यापणारा, अविनाशी अशा त्या प्रभूला मी वंदन करतो.
अविद्याकार्य रहितः परमात्मेति गीयते
जो अज्ञानाच्या परिणामांपासून मुक्त आहे, त्याची परमात्मा म्हणून स्तुती केली जाते.
वरं वरेण्यमजनं प्रणतो ऽस्मि परात्परम्
सर्वश्रेष्ठ, जन्मरहित, आणि सर्वोच्चापेक्षाही श्रेष्ठ अशा त्या परमेश्वराला मी नमस्कार करतो.
ज्ञानात्मकं ज्ञाननिधिं ज्ञानसंस्थं विभुं भजे
जो ज्ञानस्वरूप आहे, ज्ञानाचा खजिना आहे, ज्ञानातच स्थित आहे, सर्वत्र व्यापणारा आहे, त्याची मी उपासना करतो.
सूर्येदुवत्प्रोज्ज्वलने त्रमिन्द्रं रवगस्वरुपं वपतिस्वरूपम्
सूर्यासारखी तेजाने उजळून निघालेला, सूर्यरूपात आणि यज्ञस्वरूपात तूच प्रकाशित होतोस, हे इंद्र.
तंवाङ्मनो ऽचिन्त्यमनन्तशक्तिं ज्ञानैकवेद्यं पुरुषं भजामि
ज्याला वाणी आणि मन समजू शकत नाही, ज्याच्याकडे अनंत शक्ती आहे, आणि जो केवळ ज्ञानानेच ओळखता येतो, अशा त्या पुरुषाची मी भक्ती करतो.
यः पाति लोकान्परिपूर्णभावस्तमप्रमेयं शरणं प्रपद्ये
जो आपल्या पूर्णत्वाने सर्व जगांचे पालन करतो, आणि जो मोजता येत नाही, अशा त्याच्या चरणी मी शरण जातो.
समस्तयज्ञैः परिजुष्टमाद्यं नतो ऽस्मि तुष्टिप्रदमुग्रवीर्यम्
सर्व यज्ञांनी सन्मानित, आद्य, समाधान देणारा आणि प्रचंड सामर्थ्य असलेला त्या प्रभूला मी वंदन करतो.
गुणप्रियं कामदमस्तसंगमतीन्द्रियं विश्वभघुजं वितृष्णम्
जो गुणांना प्रिय आहे, इच्छा पूर्ण करणारा आहे, ज्याला काहीही आसक्ती नाही, इंद्रियांपलीकडे आहे, सर्व विश्व आपल्या हातात धरतो आणि ज्याला काहीही लालसा नाही, असा तो परमेश्वर.
विज्ञानभेदं प्रतिपन्नकल्पं न वाङ्मयं प्राणमयं भजामि
मी वाणी किंवा प्राणमय गोष्टींची उपासना करत नाही, तर विविध ज्ञानांनी जाणता येणाऱ्या आणि कल्पनेत स्थिर असलेल्या त्या तत्त्वाचीच भक्ती करतो.
जानन्ति देवा कमलोद्भवाद्यस्तोष्याम्यहं तं कथमात्मरूपम्
कमलातून जन्मलेले ब्रह्मा आणि इतर देवता ज्याला ओळखतात, त्याची खरी स्वरूप मी कसे जाणू? तरीही त्याला प्रसन्न करण्यासाठी मी प्रयत्न करतो.
दयांबुधे पाहि भयाकुलं मां पुनः पुनस्त्वां शरणं प्रपद्ये
दयाचा सागर असलेल्या प्रभू, मी भीतीने ग्रासलेलो आहे, मला वाचवा. पुन्हा पुन्हा मी तुझ्याच चरणी शरण येतो.
प्रत्यक्षतामगात्तस्य भगवांस्तेजसां निधिः
मग भगवंत, तेजाचा खजिना असलेले, त्यांच्या समोर प्रकट झाले.
किरीटिनं कुण्डलिनं हारकेयूरभूषितम्
त्यांच्या डोक्यावर मुकुट, कानात कुंडले, गळ्यात हार आणि हातात कंकणे अशी शोभा होती.
नासाविन्यस्तमुक्ता भवर्धमानतनुच्छविम्
त्यांच्या नाकावर मोत्याचे दागिने होते, ज्यामुळे त्यांच्या अर्धदैवी शरीराचा तेज वाढला होता.
तुलसीकोमलदलैरर्चिताङ्घ्निं महाद्युतिम्
कोमल तुळशीच्या पानांनी पूजलेले त्यांचे चरण मोठ्या तेजाने झळकत होते.
दृष्ट्वा नानाम विप्रेन्द्रो दण्डवत्क्षितिमण्डले
त्यांना पाहून, श्रेष्ठ ब्राह्मण जमिनीवर साष्टांग दंडवत घालून वाकला.
मुरारे रक्ष रक्षेति व्याहरन्नान्यधीस्तदा
'मुरारि, वाचवा, वाचवा!' असे मोठ्याने म्हणत तो त्या वेळी दुसरे काहीच आठवत नव्हता.
वरं वृणुष्व वत्सेति प्रोवाच मुनिपुङ्गवम्
मग त्या श्रेष्ठ ऋषीला भगवंत म्हणाले, 'वत्सा, एखादी वर माग.'
पुनः प्रणम्य तं प्राह देवदेवं जनार्द्दनम्
पुन्हा वाकून, त्याने देवांचा देव, जनार्दन यांना असे म्हटले.
त्वयि भक्तिर्दृढा मे ऽस्तु जन्मजन्मान्तरेष्वपि
माझ्या जन्मोजन्मी तुझ्यावर दृढ भक्ती असू दे.
कीटेषु पक्षिषु मृगेषु सरीसृपेषु रक्षः पिशाचमनुजेष्वपि यत्र तत्रजजातस्य मे भवतु केशव ते प्रसाद्दात्त्वय्येव भक्तिरचलाव्यभिचारणी च
माझा जन्म कीटक, पक्षी, प्राणी, सरपटणारे, राक्षस, पिशाच्च किंवा माणूस यांपैकी कुठेही झाला, तरी, हे केशव, तुझ्या कृपेने माझी भक्ती नेहमीच अढळ आणि न बदलणारी राहो.
एवमस्त्विति लोकेशः शङ्खप्रान्तेन संस्पृशन् दिव्यज्ञानं ददौ तस्मै योगिनामपिदुर्लमभघम्
जगांचा स्वामी म्हणाला, 'तसेच होवो,' आणि शंखाच्या कडाने त्याला स्पर्श केला. मग त्याला असे दिव्य ज्ञान दिले, जे योग्यांनाही क्वचित मिळते.
पुः स्तुवन्तं विप्रेन्द्रं देवदेवो जनार्द्दनः इदमाह स्मितमुखो हस्तं तच्छिरसि न्यसन्
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने स्तुती करत असताना, देवांचा देव जनार्दन हसत त्याच्या डोक्यावर हात ठेवून म्हणाला.
नरनारायणस्थानं व्रज मोक्षं गमिष्यसि
तू नर-नारायण यांच्या स्थानाला जा; तिथे तुला मुक्ती मिळेल.
सर्वान्कामानवाप्यान्ते मोक्षभागी भवेत्ततः
सर्व इच्छा पूर्ण झाल्यावर शेवटी माणूस मुक्तीचाच भागी होतो.