न तेषां शक्यते वक्तुं संख्या वत्सरकोटिभिः
अशा लोकांची संख्या कोट्यवधी वर्षांनीही सांगता येणार नाही.
सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितम्
तो सर्व ऐश्वर्याने युक्त असलेल्या सौवीर राजाच्या नगरात गेला,
अलङ्कृतं विपणिभिर्ययो देवपुरोपमम्
ते बाजारांनी सजलेले होते आणि देवांच्या नगरीसारखे भासत होते.
छदितं हेमकलशैर्दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ
सोन्याच्या कळसांनी झाकलेले ते नगर पाहून व्याघ्राला आनंद झाला.
जगामाभ्यन्तरं तस्य कीनाशश्चौर्यलोलुपः
चोरीसाठी लालायित असलेला चोर त्या नगराच्या आतील भागात गेला.
परिचर्यापरं विष्णोरुत्तङ्कं तपसां निधिम्
तेथे त्याने विष्णूची सेवा करणारा, तपश्चर्येचा खजिना असलेला उत्तंक पाहिला.
चौर्यान्तरायकर्तारं तं दृष्ट्वा लुब्धको मुने
चोरी थांबवणारा तो माणूस पाहून शिकारीने त्या ऋषीकडे पाहिले.
उत्तङ्कं हॄन्तुमारेभे विधृतासिर्मदोद्धतः
शस्त्र उगारून, गर्वाने भरून, तो शिकारी उत्तंकाला पकडायला धावला.
हॄन्तुं कृतमतिं व्याधमुत्तङ्कः प्रेक्ष्य चाब्रवीत्
आपल्याला पकडण्याचा निर्धार असलेला शिकारी पाहून उत्तंक म्हणाला:
मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते
मी तुझं काय अपराध केलं आहे? हे मोठ्या बुध्दीमान, मला सांग.
नहि सौम्य वृथा घ्नन्ति सज्जना अपि पापिनः
मृदू स्वभावाच्या माणसा, सज्जन माणसंही कारण नसताना पापी माणसांना मारत नाहीत.
विरोधं नहि कुर्वन्ति सज्जनाः शान्तचेतसः
शांत मनाचे सज्जन लोक कधीच वैर धरण्याचा मार्ग धरत नाहीत.
तमुत्तमं नरं प्राहुर्विष्णोः प्रियतरं सदा
अशा माणसाला श्रेष्ठ मानतात आणि तो नेहमी विष्णूला प्रिय असतो.
छेदे ऽपि चन्दनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य
चंदनाचं झाड जरी तोडलं, तरी ते कुऱ्हाडीला सुगंध देतं.
सर्वसंगविहीनो ऽपि बाध्यते हि दुरात्मना
सर्व आसक्ती सोडलेला असला तरी वाईट माणसांमुळे त्याला त्रास होतो.
तत्रापि साधून्बाधन्ते न समानान्कदाचन
तरीही, सज्जन लोकांना त्रास होतो, पण कधीच समकक्ष लोकांकडून नाही.
लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति
या जगात शिकारी, मच्छीमार आणि निंदा करणारे हे कारण नसताना शत्रू असतात.
पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत्
मुलगा, मित्र, पत्नी आणि संपत्ती यासाठी माणूस सर्व दुःख सहन करतो.
अन्ते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयति वै
शेवटी हे सगळं सोडून माणूस एकटाच निघून जातो.
ममेदमिति जन्तूनां ममता बाधते वृथा
'हे माझं आहे' अशी भावना जीवांना व्यर्थ त्रास देते.
धर्माधर्मौं सहैवास्तामिहामुत्र न चापरः
धर्म आणि अधर्म दोन्ही इथे आणि तिथे राहू देत; दुसरं काही नाही.
मृतमग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुञ्जते हि ते
मृताच्या तोंडात तुपासह अन्न अर्पण केल्यावर, तेच लोक ते अन्न खातात.
धर्माधर्मौं न च धनं न पुत्रा न च बान्धवाः
धर्म, अधर्म, धन, मुले किंवा नातेवाईक कुणीही शेवटी उरत नाही.
कामः संक्षयमायाति नराणां पुण्यकर्मणाम्
पुण्यवान माणसांच्या मनातली इच्छा हळूहळू कमी होत जाते.
वृथैव व्याकुला लोका धनादानां सदार्जने
लोक धन मिळवणं आणि दान देणं यात व्यर्थच त्रास घेतात.
इति निश्चितबुद्धीनां न चिन्ता बाधते क्वचित्
ज्यांच्या मनात असं ठाम निश्चय असतो, त्यांना कधीच काळजी सतावत नाही.
तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवं जानाति नापरः
म्हणून जन्म आणि मृत्यू याचं खरं ज्ञान फक्त नशिबालाच असतं, दुसऱ्या कोणालाही नाही.
लोकस्तु तत्र विज्ञाय वृथायासं करोति हि
हे सगळं माहीत असूनही लोक व्यर्थ मेहनत करतच राहतात.
महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यान्ति यत्नतः
मोठमोठे पाप केल्यानंतरही, ते इतरांचं भलं व्हावं म्हणून खूप प्रयत्न करतात.
स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते
पण एक मूर्ख माणूस मात्र त्या पापाचं फळ एकटाच भोगतो.