निर्देष्टुं मुनिशार्दूल द्रष्टुं वाप्यकृतात्मभिः
मुनिशार्दूल, ज्यांचे मन शुद्ध नाही, त्यांना तो देव न पाहता येतो, ना सांगता येतो.
जाग्रदित्युच्यते सद्भिरन्तर्यामी सनातनः
सज्जनांच्या मते, अंतःकरणात वास करणारा सनातन आत्मा 'जागृत' म्हणतात.
स्वपन्निच्युच्यते ह्यात्मा यदा स्वापविवर्जितः
जेव्हा आत्मा गाढ झोपेत नसतो, तेव्हा त्याला 'स्वप्नावस्था' असे म्हणतात.
अस्वरुपो यदात्मासौ पुण्यापुण्यविवर्जितः
जेव्हा आत्मा स्वतःच्या स्वरूपापासून आणि पुण्यापापापासून मुक्त असतो—
परब्रह्ममयो देवः सुषुत्प इति गीयते
तेव्हा परमब्रह्मरूप देव 'सुषुप्ति' म्हणजे गाढ झोप म्हणतात.
विद्युद्विलोलं विप्रेन्द्र भघज तस्माज्जनार्दनम्
ब्राह्मणश्रेष्ठा, म्हणूनच वीजेसारखा चपळ असलेल्या जनार्दनाची भक्ती कर.
वर्तते यस्य तस्यैव तुष्यते जगतां पतिः
ज्याच्यात तो वास करतो, त्याच्यावरच जगाचा स्वामी प्रसन्न होतो.
तस्य तुष्टो जगन्नाथो मधुकैटभमर्द्दनः
जगाचा नाथ, मधु आणि कैटभाचा वध करणारा, त्याच्यावर प्रसन्न होतो.
सत्सङ्गो निरहं कारस्तस्य प्रीतो रमापतिः
सज्जनांचा संग आणि अहंकाराचा अभाव असला की लक्ष्मीपती त्याच्यावर प्रसन्न होतो.
करोति सततं यस्तु तस्य प्रीतो ह्यधोक्षजः
जो नेहमी असे वागतो, त्याच्यावर अधोक्षज देव नक्कीच प्रसन्न होतो.
तस्यास्तुष्टो जगन्नाथो ददाति स्वपदं मुने
तीला जेव्हा जगाचा स्वामी प्रसन्न होतो, तेव्हा तो तिला आपलेच स्थान देतो, हे मुनी.
देवपूजापराश्चैव तेषां तुष्यति केशवः
जे देवांची भक्ती करतात, त्यांच्यावर केशव संतुष्ट होतो.
मा कुरुष्व ह्यहङ्कारं विद्युल्लोलश्रिया वृथा
क्षणिक संपत्तीवर गर्व करू नकोस, कारण ती विजेसारखी चंचल असते.
राजादिभिर्धनं बाध्यं सम्पदः क्षणभङ्गुराः
राजे आणि इतर लोक धनाला त्रास देतात; संपत्ती एका क्षणात नष्ट होते.
हतं च भोजनाद्यैश्च कियदायुः समाहृतम्
खाण्या-पिण्याने आणि इतर सुखांनी किती आयुष्य वाया जाते?
कियद्विषयभोगैश्च कदा धर्मान्करिष्यति
इंद्रियांच्या सुखासाठी किती वेळ घालवला जातो, आणि धर्मकर्म कधी करशील?
वयस्येव ततो धर्मान्कुरु त्वमनहङ्कृतः
म्हणून, तरुणपणीच गर्व न करता धर्मकर्म कर.
वरुर्विनाशनिलयमापदां परमं पदम्
संकट आणि नाशापासून वाचवणारे श्रेष्ठ स्थान हेच आहे.
किमर्थं शाश्वतधिया कुर्यात्पापं नरो वृथा
शाश्वततेचा विचार करून मनुष्याने व्यर्थ पाप का करावे?
विश्वासो नात्र कर्त्तव्यो निश्चितं मृत्युसंकुले
मृत्यूच्या या अनिश्चित जगात कुणीही विश्वास ठेवू नये.
देहयोगनिवृत्त्यर्थं सद्य एव जनार्दनम्
शरीराचा संबंध संपवण्यासाठी ताबडतोब जनार्दनाची उपासना कर.
भजस्व सततं विष्णुं मानुष्यमतिदुर्लभम्
सदैव विष्णूची भक्ती कर, कारण मानवजन्म फारच दुर्मिळ आहे.
संभ्रान्तस्य तु मानुष्यं कथञ्चित्परिलभ्यते
गोंधळलेल्या माणसालाही कधीतरी मानवजन्म मिळतो.
भोगबुद्धिस्तथा नॄणां जन्मान्तरतपः फलम्
माणसांमध्ये भोगाची प्रवृत्ती ही पूर्वजन्मीच्या तपाचा परिणाम असते.
मूर्खः को ऽस्ति परस्तस्माज्जडबुद्धिरचेतनः
ज्याची बुद्धी जड आणि जाणीव नसते, त्यापेक्षा मूर्ख दुसरा कोण आहे?
तेषामतीव मूर्खाणां विवेकः कुत्र तिष्ठति
अतिशय मूर्ख लोकांमध्ये विवेक कुठे असतो?
कस्तं न पूजयेद्विप्रसंसाराप्रिप्रदीपितः
ज्याच्याकडे संसारातून मुक्त होण्याचा दीप आहे, अशा ब्राह्मणाची पूजा कोण करणार नाही?
विष्णुभक्तिविहीनश्च द्विजो ऽपि श्वपचाधमः
विष्णूभक्ती नसलेला द्विज सुद्धा श्वपचाहून नीच असतो.
यस्मिंस्तुष्टे ऽखिलं तुष्येद्यतः सर्वगतो हरिः
ज्यावेळी हरि संतुष्ट होतो, त्यावेळी सर्व जग आनंदित होते, कारण हरि सर्वत्र आहे.
तथःआ चराचरं विश्वं विष्णाविव प्रलीयते
म्हणूनच हे चराचर विश्व विष्णूत विलीन होते.