तस्मात्स्वाध्यायसंपन्नो लभेत्सर्वान्मनोरथान्
म्हणून जो आपला अभ्यास करतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
संतोषहीनः पुरुषो न लभेच्छर्म कुत्रचित्
ज्याच्या मनात समाधान नाही, त्याला कुठेही सुख मिळत नाही.
इतो ऽधिकं कदा लप्स्य इति कामस्तु वर्द्धते
'यापेक्षा अधिक कधी मिळेल?' असा विचार केल्यावर इच्छा वाढतच जाते.
यदृच्छालाभसंतुष्टो भवेद्धर्मपरायणः
ज्याला सहज मिळालेल्या गोष्टींत समाधान आहे, तो धर्माला वाहून घेतो.
मृज्जलाभ्यां बहिः शुद्धिर्भावशुद्धिस्तथान्तरम्
माती आणि पाण्याने बाह्य शुद्धी होते, आणि मनाने अंतरंग शुद्धी मिळते.
न फलन्ति मुनीश्रेष्ठ भस्मनि न्यस्तहव्यवत्
हे श्रेष्ठ ऋषी, राखेवर ठेवलेली आहुती फळ देत नाही.
तस्माद्रागादिकं सर्वं परित्यज्य सुखी भवेत्
म्हणून सर्व आसक्ती सोडून दिल्यास माणूस सुखी होतो.
कृतशौचो ऽपि दुष्टात्मा चण्डालसदृशः स्मृतः
शुद्धी केली असली तरी वाईट मनाचा माणूस चांडाळासारखा मानला जातो.
तमेव दैवतं हॄन्ति नरकं च प्रपद्यते
तोच दोष आपले दैवत मानतो आणि नरकात जातो.
अलङ्कृतः सुराभाण्ड इव शान्तिं न गच्छति
सजवलं असलं तरी, मद्याच्या भांड्यासारखा, त्याला शांती मिळत नाही.
न तान्पुंनति तीर्थानि सुराभाण्डमिवापगा
पवित्र स्थळे अशा माणसाला शुद्ध करत नाहीत, जशी नदी मद्याच्या भांड्याला शुद्ध करत नाही.
जानीयात्तं मुनिश्रेष्ठ महापातकिनां वरम्
हे श्रेष्ठ ऋषी, असा माणूस मोठ्या पाप्यांपेक्षा वाईट आहे असं समजावं.
कुर्वन्ति तत्फलं विद्यादक्षयं सुखदायकम्
त्यांच्या कर्मांना नाश नाही आणि ते दुःख देणारे फळ देतात, हे जाणावं.
हरिभक्तिर्दृढा यस्य हरिपूजेति गीयते
ज्याची हरिप्रती भक्ती दृढ आहे, तोच खरा हरिपूजक आहे असं म्हटलं जातं.
एभिर्विशुद्धमनसां मोक्षं हस्तगतं विदुः
या मार्गांनी ज्यांचं मन शुद्ध झालं आहे, त्यांना मुक्ती सहज मिळू शकते असं मानलं जातं.
अभ्यसेदासनंसम्यग्योगसाधनमुत्तमम्
योगाचा सर्वोच्च उपाय म्हणून आसन योग्य रीतीने सरावावा.
कौर्मंवज्रासनं चैव वाराहं मृगचैलिकम्
कूर्म, वज्र, वाराह आणि मृगचर्म ही आसने आहेत.
वार्षभं नागमात्स्ये च वैयान्घं चार्द्धचन्द्रकम्
वृषभ, नाग, मत्स्य, पक्षी आणि अर्धचंद्र ही आसने देखील आहेत.
माकरं त्रैपथं काष्ठं स्थाणुं वैकर्णिकं तथा
मकर, त्रैपथ, लाकडी, स्थाणू आणि वैकर्णिक या आसनांचाही उल्लेख केला आहे.
त्रिंशत्संख्यान्यासनानि मुनीन्द्रैः कथितानि वै
महर्षींनी एकूण तीस आसने सांगितली आहेत.
उपासको जयेत्प्राणान्द्वन्द्वातीतो विमत्सरः
उपासकाने प्राणांवर विजय मिळवावा, द्वंद्वांपलीकडे जावे आणि मत्सर सोडावा.
अभ्यासेन जयेत्प्राणान्निःशब्दे जनवर्जिते
अभ्यासाने, माणसांपासून दूर आणि शांततेत, प्राणांवर नियंत्रण मिळवावे.
प्राणायाम इति प्रोक्तो द्विविधः स प्रकीर्त्तितः
यालाच प्राणायाम म्हणतात, तो दोन प्रकारचा सांगितला आहे.
जयध्यानं विनागर्भः सगर्भस्तत्समन्वितः
ध्यानाशिवाय तो अगर्भ प्राणायाम आणि ध्यानासह सगर्भ प्राणायाम म्हणतात.
एवं चतुर्विधः प्रोक्तः प्राणायामो मनीषिभिः
म्हणून, प्रज्ञावंतांनी प्राणायाम चार प्रकारचा सांगितला आहे.
सूर्यदैवतका चैव पितृयोनिरिति श्रुता
त्यांना सूर्यदैवत, पितृयोनि आणि इतर असे म्हटले जाते.
तत्राधिदैवत चन्द्रं जानीहि मुनिसत्तमं
त्यात, श्रेष्ठ मुनी, चंद्राला अधिदैवत मानावे.
अतिसूक्ष्मा गुह्यतमा ज्ञेया सा ब्रह्मदैवता
सर्वात सूक्ष्म आणि गुप्त असा प्राणायाम ब्रह्मदैवत समजावा.
पूरयेद्दक्षिणेनैव पूरणात्पूरकः स्मृतः
उजव्या नाकाने श्वास भरावा; हेच पूरक म्हणतात.
संपूर्णकुंभवत्तिष्टेत्कुम्भकः स हि विश्रुतः
श्वास पूर्ण भरून, जणू काही कुंभ धरल्यासारखे थांबावे; हेच कुंभक म्हणून प्रसिद्ध आहे.