नियमानपि वक्ष्यामितुभ्यं ताञ्छृणु नारद
मी तुला नियमही सांगतो, नारद, ते नीट ऐक.
संध्योपासनमुख्याश्च नियमाः परिकीर्त्तिताः
नियमांमध्ये संध्योपासना ही मुख्य आहे, असं सांगितलं आहे.
तपो निगदितं सद्भिर्योगसाधनमुत्तमम्
तप म्हणजे योग साधनेसाठी श्रेष्ठ साधन आहे, असं ज्ञानी लोक म्हणतात.
अष्टाक्षरस्य मन्त्रस्य महावाक्यचयस्य च
अष्टाक्षरी मंत्र आणि मोठ्या वचनांच्या संग्रहाबद्दल—
स्वाध्यायं यस्त्यजेन्मूढस्तस्य योगो न सिध्यति
जो मूर्ख स्वाध्याय सोडतो, त्याला योगसिद्धी मिळत नाही.
स्वाध्यायैस्तोष्यमाणाश्च प्रसीदन्ति हि देवताः
स्वाध्यायात आनंद मानणाऱ्यांवर देवता प्रसन्न होतात.
त्रिविधे ऽपि च विप्रेन्द्र पूर्वात्पूर्वात्परो वरः
तीन प्रकारांमध्ये, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, प्रत्येक पुढचा प्रकार मागच्या पेक्षा श्रेष्ठ असतो.
जपस्तु वाचिकः प्रोक्तः सर्वयज्ञफलप्रदः
जप मोठ्याने बोलून केल्यास त्याला वाचिक जप म्हणतात, आणि तो सर्व यज्ञांचे फळ देतो.
स तूपांशुर्जपः प्रोक्तः पूर्वस्माद्द्विगुणो ऽधिकः
पण हलक्या आवाजात जप केल्यास तो पूर्वीच्या जपापेक्षा दुप्पट अधिक श्रेष्ठ मानला जातो.
स जपोमानसः प्रोक्तो योगसिद्धिप्रदायकः
मनातल्या मनात जप केल्यास तो मानस जप म्हणतात, आणि तो योगसिद्धी देतो.
तस्मात्स्वाध्यायसंपन्नो लभेत्सर्वान्मनोरथान्
म्हणून जो आपला अभ्यास करतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
संतोषहीनः पुरुषो न लभेच्छर्म कुत्रचित्
ज्याच्या मनात समाधान नाही, त्याला कुठेही सुख मिळत नाही.
इतो ऽधिकं कदा लप्स्य इति कामस्तु वर्द्धते
'यापेक्षा अधिक कधी मिळेल?' असा विचार केल्यावर इच्छा वाढतच जाते.
यदृच्छालाभसंतुष्टो भवेद्धर्मपरायणः
ज्याला सहज मिळालेल्या गोष्टींत समाधान आहे, तो धर्माला वाहून घेतो.
मृज्जलाभ्यां बहिः शुद्धिर्भावशुद्धिस्तथान्तरम्
माती आणि पाण्याने बाह्य शुद्धी होते, आणि मनाने अंतरंग शुद्धी मिळते.
न फलन्ति मुनीश्रेष्ठ भस्मनि न्यस्तहव्यवत्
हे श्रेष्ठ ऋषी, राखेवर ठेवलेली आहुती फळ देत नाही.
तस्माद्रागादिकं सर्वं परित्यज्य सुखी भवेत्
म्हणून सर्व आसक्ती सोडून दिल्यास माणूस सुखी होतो.
कृतशौचो ऽपि दुष्टात्मा चण्डालसदृशः स्मृतः
शुद्धी केली असली तरी वाईट मनाचा माणूस चांडाळासारखा मानला जातो.
तमेव दैवतं हॄन्ति नरकं च प्रपद्यते
तोच दोष आपले दैवत मानतो आणि नरकात जातो.
अलङ्कृतः सुराभाण्ड इव शान्तिं न गच्छति
सजवलं असलं तरी, मद्याच्या भांड्यासारखा, त्याला शांती मिळत नाही.
न तान्पुंनति तीर्थानि सुराभाण्डमिवापगा
पवित्र स्थळे अशा माणसाला शुद्ध करत नाहीत, जशी नदी मद्याच्या भांड्याला शुद्ध करत नाही.
जानीयात्तं मुनिश्रेष्ठ महापातकिनां वरम्
हे श्रेष्ठ ऋषी, असा माणूस मोठ्या पाप्यांपेक्षा वाईट आहे असं समजावं.
कुर्वन्ति तत्फलं विद्यादक्षयं सुखदायकम्
त्यांच्या कर्मांना नाश नाही आणि ते दुःख देणारे फळ देतात, हे जाणावं.
हरिभक्तिर्दृढा यस्य हरिपूजेति गीयते
ज्याची हरिप्रती भक्ती दृढ आहे, तोच खरा हरिपूजक आहे असं म्हटलं जातं.
एभिर्विशुद्धमनसां मोक्षं हस्तगतं विदुः
या मार्गांनी ज्यांचं मन शुद्ध झालं आहे, त्यांना मुक्ती सहज मिळू शकते असं मानलं जातं.
अभ्यसेदासनंसम्यग्योगसाधनमुत्तमम्
योगाचा सर्वोच्च उपाय म्हणून आसन योग्य रीतीने सरावावा.
कौर्मंवज्रासनं चैव वाराहं मृगचैलिकम्
कूर्म, वज्र, वाराह आणि मृगचर्म ही आसने आहेत.
वार्षभं नागमात्स्ये च वैयान्घं चार्द्धचन्द्रकम्
वृषभ, नाग, मत्स्य, पक्षी आणि अर्धचंद्र ही आसने देखील आहेत.
माकरं त्रैपथं काष्ठं स्थाणुं वैकर्णिकं तथा
मकर, त्रैपथ, लाकडी, स्थाणू आणि वैकर्णिक या आसनांचाही उल्लेख केला आहे.
त्रिंशत्संख्यान्यासनानि मुनीन्द्रैः कथितानि वै
महर्षींनी एकूण तीस आसने सांगितली आहेत.