द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये इति चाथर्वर्णी श्रुतिः
अथर्ववेदातील श्रुती म्हणते: 'दोन ब्रह्म जाणावे.'
तयोरभेदविज्ञानं योग इत्यभिधीयते
या दोघांमध्ये भेद नाही हे जेव्हा उमगते, तेव्हा त्याला योग म्हणतात.
अपरः प्रोच्यते सद्भिः परमात्मा परः स्मृतः
खालचे ब्रह्म ज्ञानी लोक सांगतात; उच्च ब्रह्म म्हणजेच परमात्मा असे ओळखले जाते.
अव्यक्तः परमः शुद्धः परिपूर्ण उदाहृतः
परमात्मा अव्यक्त, शुद्ध आणि पूर्ण आहे असे सांगितले जाते.
भवेत्तदा मुनिश्रेष्ठ पाशच्छेदो ऽपरात्मनः
त्या वेळी, श्रेष्ठ मुनी, वेगळ्या आत्म्याच्या बंधनांचा छेद होतो.
नृणां विज्ञानभेदेन भेदवानिव लक्ष्यते
लोकांमध्ये समजुतीतील फरकामुळे वेगळेपण असल्यासारखे दिसते.
गीयमानं च वेदान्तैस्तस्मान्नास्ति परं द्विज
वेदांतात सांगितल्याप्रमाणे, द्विजा, याहून श्रेष्ठ काहीच नाही.
कर्त्तृत्वं वापि भोक्तृत्वं निर्गुणस्य परात्मनः
गुणरहित परात्म्याला कर्तेपण किंवा भोक्तेपण नसते.
किमप्यन्यद्यतो नास्ति तज्ज्ञेयं मुक्तिहेतवे
कारण दुसरे काहीच नाही, म्हणून मुक्तीसाठी जे जाणून घ्यायचे ते हेच आहे.
तद्विचारोद्भवं ज्ञानं परं मोक्षस्य साधनम्
त्या विचारातून जे ज्ञान मिळते, तेच मुक्तीचे सर्वोच्च साधन आहे.
परमज्ञानिनामेतत्परब्रह्मात्मकं द्विज
परमज्ञानी लोकांसाठी, द्विजा, हेच परब्रह्मस्वरूप आहे.
भाति विज्ञानभेदेन बहुरुपधरो ऽव्ययः
समजुतीतील फरकामुळे अविनाशी एक अनेक रूपांनी प्रकटतो.
तस्मान्मायां त्यजेद्योगान्मुमुक्षुर्द्विजसत्तम्
म्हणून, श्रेष्ठ द्विजा, मुक्तीच्या इच्छुकाने योगाने माया सोडावी.
अनिर्वाच्या ततो ज्ञेया भेदबुद्धिप्रदार्यिनी
नंतर माया ही वर्णन करता येत नाही, तीच भेदबुद्धी देणारी आहे असे समजावे.
तस्मादज्ञानविच्छेदो भवेद्रौजितमायिनाम्
म्हणून, ज्यांनी माया ओलांडली आहे, त्यांनी अज्ञानाचा नाश करावा.
ज्ञानिनां परमात्मा वै हृदि भाति निरन्तरम्
ज्ञानी लोकांच्या हृदयात परात्मा सतत प्रकाशतो.
अष्टाङ्गैः सिद्ध्यते योगस्तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः
योग आठ अंगांनी सिद्ध होतो; मी ती तुला खरीखुरी सांगतो.
प्राणायामः प्रत्याहारो धारणा ध्यानमेव च
ती म्हणजे प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा आणि ध्यान.
एषां संक्षेपतो वक्ष्ये लक्षणानि मुनीश्वर
मी या सर्वांची लक्षणे थोडक्यात सांगतो, मुनीश्वर.
अक्रोधश्चानसूया च प्रोक्ताः संक्षेपतो यमाः
राग न ठेवणे आणि मत्सर न करणे हे थोडक्यात यम आहेत असे सांगितले आहे.
अहिंसा कथिता सद्भिर्योगसिद्धिप्रदायिनी
सज्जनांनी गौरवलेली अहिंसा योगसिद्धी देणारी आहे असे म्हटले आहे.
सत्यं प्राहुर्मुनिश्रेष्ठ अस्तेयं शृणु साम्प्रतम्
सत्य बोलणे, श्रेष्ठ मुनी, असे सांगितले आहे; आता ऐक, अस्तेय म्हणजे काय.
स्तेयमित्युच्यते सद्भिरस्तेयं तद्विपर्ययम्
ज्ञानी लोक दुसऱ्याचं काहीही घेणं हे चोरी आहे असं सांगतात; आणि न चोरणं म्हणजे त्याचं विरुद्ध आहे.
ब्रह्मचर्यपरित्यागाज्ज्ञानवानपि पातकी
जो विद्वान असला तरी ब्रह्मचर्य सोडल्यावर तो पापी होतो.
स चण्डालसमो ज्ञेयः सर्ववर्णबहिष्कृतः
असा माणूस चांडाळासारखा मानावा, तो सर्व जातींमधून बाहेर टाकलेला असतो.
तत्संभाषणमात्रेण ब्रह्महत्या भवेन्नृणाम्
अशा माणसाशी फक्त बोलणं सुद्धा ब्रह्महत्येसारखं पाप मानलं जातं.
तत्संगसंगिनां संगान्महापातकदोषभाक्
अशा माणसाच्या संगतीत जे असतात, त्यांच्याशी जे मिसळतात, त्यांनाही मोठ्या पापाचा दोष लागतो.
अपरिग्रह इत्युक्तो योगसंसिद्धिकारकः
कोणतीही भेटवस्तू न घेणं म्हणजे अपरिग्रह, आणि हे योगसिद्धीस कारणीभूत ठरतं.
क्रोधमाहुर्धर्मविदो ह्यक्रोधस्तद्विपर्ययः
धर्म जाणणारे क्रोधाला दोष मानतात; आणि क्रोध न ठेवणं हे त्याचं विरुद्ध गुण आहे.
असूया कीर्तिता सद्भिस्तत्त्यागो ह्यनसूयता
ज्ञानी लोक मत्सर (ईर्ष्या) हा दोष समजतात; आणि त्याग म्हणजे अमत्सरता.