यावन्ति तेषां वृक्षाणां पुष्पमूलफलानि च
त्या सर्व झाडांच्या ज्या ज्या फुलांची, मुळांची आणि फळांची संख्या आहे,
तावत्कल्पसहस्राणि तेषां लोकेषु संस्थितिः
तितक्या हजार कल्पपर्यंत त्याला त्या लोकांत वास मिळतो.
यच्छ्रुतं त्वन्मुखांभोजाद्गामाहात्म्यमुत्तमम्
तुझ्या कमलासारख्या मुखातून मी ऐकलेली पृथ्वीची ती श्रेष्ठ महिमा,
यस्याः संदर्शनादीनामीदृशं पुण्यमीरितम्
जिच्या केवळ दर्शनाने वगैरे इतके पुण्य सांगितले आहे,
तथा कथयविप्रेन्द्र भक्ताहं तव सर्वदा
म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, मला अजून सांग, कारण मी नेहमीच तुझा भक्त आहे.
वेदागमानां तत्त्वज्ञः स्मयमान उवाच ह
वेद आणि आगम यांचे तत्त्व जाणणारा, हसत हसत असे बोलला—
गुडधेनुविधानं च यथा शास्त्रे प्रकीर्तितम्
गुळाच्या गायीचे विधी, जसे शास्त्रात सांगितले आहे,
गोमयेनोपलिप्तायां कुशानास्तीर्य यत्नतः
गोमयाने लिंपलेल्या जागेवर, कुशा पसरून काळजीपूर्वक,
उत्तमा गुडधेनुस्तु चतुर्भारैः प्रकीर्तिता
सर्वात उत्तम गुळाची गाय चार ओझ्यांची असते असे सांगितले आहे.
अर्द्धभारेण वत्सः स्यात्कनिष्ठा भारकेण तु
वासरू अर्ध्या ओझ्याचे मानले जाते आणि सर्वात लहान फक्त थोड्याशा वजनाचे असते.
प्रभुः प्रथमकल्पस्य यो ऽनुकल्पेन वर्तयेत्
पहिल्या प्रकारचा मालक दुसऱ्या नियमाप्रमाणे वागावा.
धेनुवत्सौ घृतस्यैतौ सितश्लक्ष्णांबरावृतौ
तुपासाठीची गाय आणि तिचे वासरू दोघांनाही शुभ्र, मऊ वस्त्रांनी झाकावे.
सितसूत्रशिरालौ च सितकंबलकंबलौ
त्यांच्या डोक्याला पांढऱ्या दोऱ्यांनी बांधावे आणि पांढऱ्या लोकरीच्या चादरी घालाव्यात.
विद्रुमक्रमगो पेतौ नवनीतस्तनान्वितौ
कोरलच्या माळांनी सजवलेले, दोघांच्या स्तनात ताजे लोणी भरलेले असावे.
सुवर्णशृङ्गाभरणौ शुद्धरौप्यखुरावुभौ
त्यांच्या शिंगांना सोन्याची अलंकारे आणि खुरांना शुद्ध चांदीचे आभूषणे असावीत.
इत्येवं रचयित्वा तु धूपदीपैरथार्चयेत्
अशी तयारी करून, मग धूप आणि दिव्यांनी त्यांची पूजा करावी.
धेनुरूपेण सा देवी मम शान्तिं प्रयच्छतु
गायीच्या रूपातील ती देवी मला शांती लाभू दे.
धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु
गायीच्या रूपातील ती देवी माझे पाप दूर करू दे.
चन्द्रार्कशक्रशक्तिर्या धेनुरूपास्तु सा श्रिये
चंद्र, सूर्य आणि इंद्र यांची जी शक्ती आहे, ती गाय रूपात माझ्या घरी समृद्धी आणो.
लक्ष्मीर्या लोकपालानां सा धेनुर्वरदास्तु मे
सर्व लोकपालांची जी लक्ष्मी आहे, ती वरदायिनी गाय माझी होवो.
सर्वपापहरा धेनुः सा मे शान्तिं प्रयच्छतु
सर्व पापे दूर करणारी ती गाय मला शांती लाभू दे.
विधानमेतद्धेनूनां सर्वासामिह पठ्यते
या सर्व गायींचे विधी येथे सांगितले आहेत.
तासां स्वरूपं वक्ष्यामि शास्त्रोकं शृणु मोहिनि
त्यांचे स्वरूप मी सांगतो, शास्त्रात जसे सांगितले आहे, ऐक मोहिनी.
तिलधेनुस्तृतीया च चतुर्थी जलसंज्ञिता
तिसरी तीळाची गाय आणि चौथी जलगाय म्हणून ओळखली जाते.
सप्तमी शर्कराधेनुर्दधिधेनुस्तथाष्टमी
सातवी साखरेची गाय आणि आठवी दह्याची गाय आहे.
कुंभाः स्युर्द्रवधेनूनां चेतरासां तु राशयः
द्रव गायींसाठी माप म्हणून कुंभ वापरतात, इतरांसाठी ढिग वापरतात.
नवनीतेन तैलेन तथा के ऽपि महर्षयः
काही महान ऋषी ताजं लोणी आणि तेल याच प्रकारे वापरतात.
मन्त्रावाहनसंयुक्ताः सदा पर्वणि पर्वणि
हे नेहमीच मंत्रोच्चारासह, प्रत्येक सणाच्या वेळी केले जाते.
अनेकयज्ञफलदाः सर्वपापहराः शुभाः
हे अनेक यज्ञांचे फळ देतात, सर्व पापं दूर करतात आणि मंगल असतात.
युगादौ चैव मन्वादौ चोपरागादिपर्वसु
युगाच्या सुरुवातीला, मन्वंतराच्या आरंभी आणि ग्रहणासारख्या पर्वांमध्ये,