पतिं तथापि गर्हेयं विश्वस्तं घातये कथम्
तरीसुद्धा, जो नवरा माझ्यावर विश्वास ठेवतो, त्याच्यावर मी कसा राग काढू किंवा त्याला ठार कसं करू?
केचिन्मनुष्याः पटवो धर्मसूक्ष्मत्वचिन्तने
काही माणसं धर्माच्या सूक्ष्मतेचा विचार करण्यात कुशल असतात.
श्रूयते च पुराणेषु किञ्चिदत्र निगद्यते
पुराणांमध्ये हे ऐकायला मिळतं आणि इथेही यासंबंधी काही सांगितलं आहे.
दशावतारग्रहणे दुःखं प्राप्तमनेकधा
दहा अवतार घेताना, त्याने अनेक प्रकारची दुःखं सोसली.
विलापं कुरुते नागपाशबन्धादिकर्मसु
नागपाशाने बांधलं जाणं आणि अशा इतर कर्मांमध्ये तो दुःख व्यक्त करतो.
हा कष्टमित्यस्रदृगादिचेष्टः पार्थोग्रसनादिकभृत्यकृत्यः
हाय, किती दुःख! अश्रूंनी डोळे भरून, तो भयंकर अन्न खाणं आणि इतर नोकरांसारखी कामं करतो.
कन्यात्वविध्वसकवीर्यजन्मा कानीनसंज्ञो ऽनुजदारगामी
जो कन्येचं कौमार्य नष्ट करणारा वीर म्हणून जन्मतो, त्याला 'कानीन' म्हणतात आणि तो दुसऱ्याच्या पत्नीकडे जातो.
दिधिषू तनयः साक्षाद्वसुः स्त्रीवादमृत्युभाक्
ज्ञानाची इच्छा असलेला पुत्र प्रत्यक्ष वसु असतो, पण स्त्रीवादाचा आरोप आल्याने त्याला मृत्यू येतो.
तेषां संकीर्तनं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम्
त्यांच्या कृत्यांचं स्मरण करणं पुण्यदायी, पवित्र आणि पाप नष्ट करणारं आहे.
यं ध्यायन्ति स्मरन्त्यद्धा योगमूर्तिः सनातनः
ज्याचं ते ध्यान करतात आणि खरं मनाने आठवतात, तोच सनातन योगमूर्ती आहे.
श्रीनृसिंहो ऽसुरध्वंसी देवदेवाधिदैवतम्
श्री नरसिंह, असुरांचा संहार करणारा, हा देवांचा देव आणि सर्वश्रेष्ठ दैवत आहे.
संसारवासनाध्वंसी स्वर्णाक्षभवनस्थितिः
तो संसाराच्या वासनांचा नाश करणारा आहे आणि सुवर्ण डोळ्यांच्या निवासस्थानी वास करतो.
ईश्वरः क्षत्रसंहारभ्रूणहत्यादिकर्मकृत्
ईश्वर हा क्षत्रियांचा संहार आणि भ्रूणहत्येसारखी कर्मं करणारा आहे.
लोकग्लानिकरो जातः कुर्वन्धर्मानुरोधतः
तो लोकांच्या दुःखाचा नाश करण्यासाठी जन्म घेतो आणि धर्मानुसार वागत असतो.
नारायणपरो नारो नरो नरहितो ऽमरः
जो मनुष्य नारायणाच्या भक्तीत लीन असतो, तो साधा मनुष्य राहत नाही; तो सर्व लोकांचा हितकर्ता होतो आणि खऱ्या अर्थाने अमर होतो.
वेदबाह्यार्थसंयुक्तशास्त्री वेदोपकार कृत्
जो वेदांपलीकडील अर्थ असलेल्या शास्त्रांचा अभ्यास करतो आणि वेदांच्या कल्याणासाठी कार्य करतो,
येन लोकोपकारार्थं वासिष्ठं शास्त्रमुत्तमम्
ज्याने लोकांच्या भल्यासाठी उत्तम वसिष्ठ शास्त्राची रचना केली,
यः स्वयं रामचन्द्रस्य गुरुः सर्वेश्वरस्य च
जो स्वतः सर्वेश्वर श्रीरामचंद्राचा गुरु होता,
यो दमित्वा विभुर्विन्ध्यं वातापिं सागरं स्थितः
जो सामर्थ्यवान असून विंध्य, वातापी आणि समुद्र यांना जिंकून ठेवणारा आहे,
यो विधिः कर्मसाक्ष्यादिवन्द्यो मान्यः पितामहः
जो विधी आहे, कर्माचा साक्षी आहे, पूज्य आणि मान्य असा पितामह आहे,
यः शिवः शिवदः साक्षात्प्रकृतीशः परात्परः
जो शिव आहे, शुभ देणारा आहे, प्रत्यक्ष प्रकृतीचा स्वामी आणि सर्वश्रेष्ठ आहे,
तस्माद्द्विज सदाचारो निषेव्यो विधिना विधिः
म्हणून, द्विजा, उत्तम आचार असलेल्या माणसाची विधिप्रमाणे सेवा करावी.
स शान्तिमाप्नुयादग्र्यां धम्यामुभयसंस्थिताम्
तो दोन्ही लोकांत स्थिर असलेली, श्रेष्ठ आणि धर्मयुक्त अशी शांती प्राप्त करो.
तन्मया साधितो धर्मः सर्वोत्तमधनात्मना
ज्याच्या आत्म्यात सर्वश्रेष्ठ संपत्ती नांदते, त्याने स्थापन केलेला धर्म सर्वश्रेष्ठ आहे.
यदा समागतो भर्ता मम कन्यां समाहरन्
जेव्हा माझ्या कन्येचे वरण करण्यासाठी स्वामी आले,
मया पृष्टः कथं नाम कन्येयं समुपाहृता
मी त्यांना विचारले, 'ही कन्या येथे कशी आणली गेली?'
तन्निशम्याह मां बद्धा स्वयं चास्थानि दर्शनात्
हे ऐकून, स्वतःच्या दृढतेने आणि धर्मदृष्टीने बांधलेले असताना, त्यांनी मला उत्तर दिले.
न ते तत्त्वदृशो ज्ञेया न सा भार्या विरोधिनी
जे सत्य जाणतात त्यांच्यावर शंका घेऊ नये; जी पत्नी विरोध करते ती खरी पत्नी नसते.
सा भार्यान्या कर्मवल्लीरूपा संसारदायीनी
दुसरी पत्नी, जी कर्माच्या वेलीप्रमाणे असते, ती संसाराचा बंधन आणते.
अलीकं नैव वक्तव्यं प्राणैः कण्ठगतैरपि
जरी प्राण गळ्याशी आले तरी खोटं बोलू नये.