उवाच कनकाभां तां भर्तुर्ज्येष्ठां प्रियां तदा
तेव्हा त्याने सोन्यासारख्या कांतीच्या, पतीच्या ज्येष्ठ आणि प्रिय पत्नीला सांगितले.
विद्वद्भिर्मुनिभिर्य्यत्तु गीयते नारदादिभिः
पंडित आणि नारदासारख्या ऋषींनी जे गायले जाते,
क्रियतामपरं देवि मरणादधिकं तव
देवी, तुझ्यासाठी मृत्यूपेक्षा मोठे काहीतरी केले जावे.
कस्येष्टमात्महननं कस्येष्टं विषभक्षणम्
स्वतःचा नाश कोणाला आवडतो? विष पिणे कोणाला हवे असते?
व्याघ्रसिंहाभिगमनं समुद्रतरणं तथा
वाघ-सिंहांच्या जवळ जाणे, आणि समुद्र पार करणे,
अपथ्यभक्षणं लोके तथाभक्ष्यस्य भक्षणम्
जगात अपथ्य खाणे, आणि जे खाऊ नये ते खाणे,
छेदनं तृणकाष्ठानां लोष्टानामवमर्द्दनम्
गवत आणि लाकूड कापणे, मातीच्या गाठी फोडणे,
दैवाविष्टो वरारोहे नरः सर्वं करोति वै
सुंदर कंबरेच्या स्त्री, ज्याच्या नशिबात आहे तो पुरुष सर्व काही करतो.
नरकार्हे नरो देवि करोत्यशुभकर्म तत्
देवी, नरकास पात्र असलेला पुरुष अशुभ कर्म करतो.
यादृशेन हि भावेन योनौ शुक्रं समुत्सृजेत्
जसा ज्या भावनेने पुरुष स्त्रीच्या गर्भात वीर्य सोडतो,
साहं विवादभावेन राज्ञो रुक्माङ्गदस्य हि
तसंच मी, राजाच्या विरोधाच्या भावनेने, राजा रुक्मांगदाकडे वागले.
दुष्टभावा तथा जाता कर्त्री दुष्टं नृपस्य तु
वाईट मनाने, मी राजासाठी वाईट कर्म करणारी झाले.
तत्कालभावना ग्राह्या तद्भावो जायते सुतः
त्या वेळी जी भावना असते, ती समजून घ्यावी; कारण मूल त्या भावनेनुसार जन्माला येते.
न च व्रीडा न च स्नेहो न धर्मो देवि विद्यते
तेथे लाज नाही, प्रेम नाही, आणि धर्मही नाही, हे देवी.
जानन्नपि यथायुक्तस्तं भावमनुवर्तते
माहित असूनसुद्धा, योग्यतेनुसार माणूस त्या भावनेचाच पाठपुरावा करतो.
धर्मापहं वाच्यकरं ममापि कर्तुं न शक्यं मनसापि भीरु
धर्म नष्ट करणारे आणि निंदा मिळवून देणारे कृत्य मी मनातसुद्धा करू शकत नाही, हे भित्री.
भर्तुर्यशः स्यात्त्रिदिवे गतिस्ते पुत्रे प्रशंसा मम धिग्विवादः
तुझ्या पतीचे यश जर तिन्ही लोकांत पोहोचले, तर तुझा मार्ग आणि तुझ्या मुलाची कीर्ती माझीच होईल; वादावर धिक्कार असो.
धैर्यमालंब्य तां तन्वीं ब्रूहि ब्रूहीत्यचोदयत्
धैर्य धरून, त्याने त्या कृश स्त्रीला 'बोल, बोल' असे म्हणून प्रोत्साहित केले.
भर्तुरर्थे प्रकुर्वन्त्या राज्यनाशे न मे व्यथा
पतीसाठी काही केले तरी, राज्य गमावल्याचे मला दुःख वाटत नाही.
समृद्धायाः सपापायास्तस्याः प्रोक्ता ह्यधोगतिः
ती समृद्ध असूनही पापी असल्यामुळे, तिच्यासाठी अधोगती सांगितली आहे.
ततश्छुछुन्दरी स्याच्च सप्त जन्मानि भारते
मग चुचुंदर सात जन्म भारतात जन्म घेईल.
भर्तुरर्थे तु या वित्तें विद्यमानं न यच्छति
पण जी स्त्री पतीसाठी असलेले धन देत नाही—
क्रिमियोनिविनिर्मुक्ता काष्ठीला जायते शुभे
किड्यांच्या जन्मातून मुक्त होऊन, ती शुभे, लाकडातील किडा म्हणून जन्म घेते.
अग्निप्रज्वालनाथ हि काष्ठं पाटयते चिरम्
खरंच, पेटवलेली आग लाकूड फार काळ फाडत राहते.
काष्ठं पाटयतस्तस्य समीपमगमं तदा
लाकूड फाडले जात असताना, मी तेव्हा जवळ गेलो.
नवनीतनिभं देहं बिभ्राणा चाञ्जनत्विषम्
तिचा देह ताज्या लोण्यासारखा आणि काळ्या काजळासारखा तेजस्वी होता.
तां दृष्ट्वा पतितां भूमौ हन्तुं ध्वाङ्क्षः समागतः
ती जमिनीवर पडलेली पाहून, एक गिधाड तिला मारायला आले.
तावन्निवारितः सद्यो मया लोष्टेन तत्क्षणात्
त्या क्षणी मी लगेच मातीचा ढेकळा फेकून त्याला हुसकावून लावले.
सक्षता तुण्डसंस्पृष्टा न च शक्ता पलायितुम्
गिधाडाच्या चोचीने टोचली गेल्याने, ती पळू शकली नाही.
सिक्ता किञ्चिज्जलैनैव ततः स्वास्थ्यमुपागता
थोडे पाणी शिंपडल्यावर, ती पुन्हा बरी झाली.