न चान्यद्रोचते राजन्विना वै भोजनं तव
राजा, तुझे अन्न सोडून दुसरे काहीच मला आवडत नाही.
न च वेदेषु दृष्टो ऽयमुपवासो हरेर्दिने
हरिदिनाच्या उपवासाचा उल्लेख वेदांत सापडत नाही.
वेदबाह्य कथं धर्मं भवांश्चरितुमिच्छति
वेदाबाहेरचा धर्म पाळायचा तू का विचार करतोस?
उवाच मानसे क्रुद्धः प्रहसन्निव भूपते
राजा, तो मनात रागावला, पण हसतच बोलला.
यज्ञकर्मक्रिया वेदः स्मृतिर्वेदो गृहाश्रमे
यज्ञकर्मे वेदातून आलेली आहेत; गृहस्थाश्रमात स्मृती म्हणजेच वेद आहे.
पुराणपुंरुषाज्जातं यथेदं जगदद्भुतम्
पुराणातील आदिपुरुषापासून हे अद्भुत जग निर्माण झाले तसे—
वेदार्थादधिकं मन्ये पुराणार्थं वरानने
हे सुंदरमुखी, मला पुराणांचा अर्थ वेदांपेक्षा मोठा वाटतो.
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रहरिष्यति
वेद अल्पश्रुत लोकांना घाबरतो; तो मला दंड देईल.
तिथिवृद्धिक्षयो वापि पर्वग्रहविनिर्णयः
तिथी वाढणे-घटणे, सण आणि ग्रहांच्या योगाचे ठरवणे—
यन्न दृष्टं हि वेदेषु तत्सर्वं लक्ष्यते स्मृतौ
वेदांत जे नाही ते सर्व स्मृतीमध्ये सापडते.
प्रायश्चित्तं तु हत्यायामातुरस्यौषधं प्रिये
कोणत्याही माणसाने केलेल्या हत्या या पापाचे प्रायश्चित्त म्हणजे आजारी माणसासाठी औषधासारखे असते, प्रिय.
यद्वेदैर्गीयते सुभ्रु उपाङ्गैर्यत्प्रगीयते
सुंदर भुवई असलेल्या तुझ्यासाठी, जे वेदांत गायलं जातं आणि त्यांच्या उपवेदांत म्हटलं जातं,
रटन्तीह पुराणानि भूयो भूयो वरानने
हे सुंदर मुख असलेल्या, ती इथे पुन्हा पुन्हा पुराणे म्हणते.
पुराणमन्यथा मत्वा तिर्यग्योनिमवाप्नुयात्
जो पुराणांचा अर्थ वेगळा समजतो, त्याला पशूंच्या योनीत जन्म घ्यावा लागतो.
पितरं को न वन्देत मातरं को न पूजयेत्
आपल्या वडिलांना कोण वंदन करणार नाही? आपल्या आईला कोण पूजणार नाही?
को हि दूषयते वेदं ब्राह्मणं को निपातयेत्
वेदांचा अपमान कोण करील? ब्राह्मणाला खाली पाडायला कोण धजावेल?
को गच्छेत्परदारान् हि को भुङ्क्ते हरिवासरे
दुसऱ्याच्या पत्नीपाशी कोण जाईल? हरिदिनाला कोण जेवेल?
यद्भोजनेनात्मनिपातकारिणा यमस्य रवातेषु चिरं सुलोचने
सुंदर डोळ्यांनो, जो पाप करणाऱ्याच्या हातून अन्न खातो, त्याला यमाच्या राज्यात फार काळ दुःख भोगावं लागतं.
येषां वाक्येन युक्तो ऽयं राजा कुर्याद्धि भोजनम्
ज्यांच्या बोलण्यावर हा राजा चालतो, त्यांच्याकडूनच त्याने अन्न घ्यावे.
गौतमादीन्समाहूय मोहिनीपार्श्वमानयत
गौतम आणि इतरांना बोलवा आणि त्यांना मोहिनीच्या जवळ आणा.
मोहिनी सहिता राज्ञा ववन्दे कार्यतत्परा
मोहिनी राजासोबत, आपलं काम मनापासून करत, आदराने त्यांना वंदन करते.
आसनेषु महीपाल ज्वलदग्निसमप्रभाः
राजा, आपल्या आसनांवर ते जणू काही प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
वयं समागता देवि नानाशास्त्रविशारदाः
देवी, आम्ही सर्वजण वेगवेगळ्या शास्त्रात निपुण आहोत आणि एकत्र आलो आहोत.
तच्छत्वा वचनं तेषां मोहिनी ब्रह्मणः सुता
ब्रह्माची कन्या मोहिनीने त्यांचे बोलणे ऐकले.
संदेहस्तु जडौ ह्येष स्वल्पो वा स्वमतिर्यथा
हा संदेह फक्त जड किंवा कमी समज असणाऱ्यांमध्येच असतो.
अन्नाधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
संपूर्ण जग, स्थावर आणि जंगम, अन्नावरच आधारलेलं आहे.
कर्कन्धुमात्रं प्रहुतं पुरोडाशं हि देवताः
कर्कंधू फळ किंवा पुरोडाशाचे अगदी थोडेही अर्पण केले तरी देवता ते स्वीकारतात.
पिपीलिकापि क्षुधिता मुखेनादाय तण्डुलम्
भुकेली मुंगीही आपल्या तोंडाने तांदळाचे दाणे उचलते.
अयं खादति नान्नाद्यं संप्राप्ते हरिवासरे
जो हरिवासराच्या दिवशी अन्न खातो, त्याने खरं तर अन्न खाल्लंच नाही असं समजावं.
विधावानां यतीनां च युज्यते व्रतसेवनम्
व्रतांना निष्ठ असणाऱ्यांसाठी आणि संयमी लोकांसाठी व्रताचं पालन करणं योग्य आहे.