त्रिविधेन पुराणेन भर्त्तुर्या स्त्री हिते रता
ती स्त्री जी पतीच्या कल्याणासाठी, तीन प्रकारच्या प्राचीन आधारांनी, नेहमीच तत्पर असते,
किमन्यैर्बहुभिर्भूप वाक्यालापकृतैर्मया
राजा, मी कितीही बोललो किंवा चर्चा केली, त्याचा काय उपयोग?
न प्रीतिर्यदि मे छित्वा शिरः स्वं हि प्रयच्छसि
तू आपले डोके कापून दिलेस तरी जर मला आनंद मिळत नसेल,
तदा ह्यसत्यवचसो देहं न स्पर्शयामि ते
मग, जर तुझे बोलणे खोटे असेल, तर मी तुझ्या देहाला स्पर्श करणार नाही.
विशेषाद्भूमिपालानां त्वद्विधानां महीपते
राजा, तुझ्यासारख्या राजांमध्ये हे विशेष महत्त्वाचे आहे,
सत्ये स्थिता क्षितिर्भूप सत्यं धारयते जगत्
राजा, पृथ्वी सत्यावर उभी आहे; सत्यानेच जग टिकून आहे.
सत्या धारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
सत्यामुळे हे सर्व जग—जड आणि जंगम—स्थिर आहे.
न गर्भं युवती धत्ते वेलातीतं कदाचन
कोणतीही तरुण स्त्री योग्य वेळेपेक्षा जास्त काळ गर्भ धारण करत नाही.
दिव्यादिसाधनं नॄणां सत्याधारं महीपते
राजा, माणसांना दैवी किंवा इतर काही साध्य करायचे असेल, तर त्याचा पाया सत्य आहे.
मदिरापानतुल्येन कर्मणा लिप्यसे ऽनृतात्
तू खोटेपणामुळे जणू दारू प्यायल्यासारखा पापी होतोस.
मन्दरे पर्वतश्रेष्ठे हरिवासरभोजनम्
मंदार या श्रेष्ठ पर्वतावर, हरिवासराच्या दिवशीचे भोजन,
क्षुद्रशास्त्रोपदेशेन लोलुपेन वरानने
लोभाच्या नादाने, नीच शिक्षण देणाऱ्यामुळे, सुंदर मुखवाली,
न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यात्कूर्मसूकरौ
शंखातून पाणी पिऊ नये, तसेच कासव किंवा डुक्कर मारू नये.
अगम्यागमने देवि अभक्ष्यस्य च भक्षणे
देवी, जे वर्ज्य आहे त्या स्त्रियांकडे जाणे आणि निषिद्ध अन्न खाणे—
जानन्नपि कथं देवि भोक्ष्ये ऽहं हरिवासरे
हे देवी, माहिती असूनही मी हरिवासराला अन्न कसे खाऊ?
अभक्ष्येण समः प्रोक्तः किं पुनश्चात्तनक्रिया
निषिद्ध अन्न खाणे हे मोठे पाप समजले आहे; मग जाणीवपूर्वक खाण्याचे काय?
मूलं फलं पयस्तोयमुपभोज्यं मुनीश्वरैः
मूळ, फळ, दूध आणि पाणी हे ऋषीमुनींना योग्य आहे.
ज्वरिणां लङ्घनं शस्तं धार्मिकाणामुपोषणम्
ज्यांना ताप आहे त्यांनी उपवास करावा; धर्मनिष्ठांनी संयम पाळावा.
ज्वरमध्ये कृतं पथ्यं निधनाय प्रकल्पते
ताप असताना जे योग्य आहे ते घेतल्यासही मृत्यू येतो.
माग्रहं कुरु वामोरु व्रतभङ्गो भवेन्मम
हे सुंदर जांघ असलेल्या, आग्रह करू नकोस; माझे व्रत मोडेल.
न चान्यद्रोचते राजन्विना वै भोजनं तव
राजा, तुझे अन्न सोडून दुसरे काहीच मला आवडत नाही.
न च वेदेषु दृष्टो ऽयमुपवासो हरेर्दिने
हरिदिनाच्या उपवासाचा उल्लेख वेदांत सापडत नाही.
वेदबाह्य कथं धर्मं भवांश्चरितुमिच्छति
वेदाबाहेरचा धर्म पाळायचा तू का विचार करतोस?
उवाच मानसे क्रुद्धः प्रहसन्निव भूपते
राजा, तो मनात रागावला, पण हसतच बोलला.
यज्ञकर्मक्रिया वेदः स्मृतिर्वेदो गृहाश्रमे
यज्ञकर्मे वेदातून आलेली आहेत; गृहस्थाश्रमात स्मृती म्हणजेच वेद आहे.
पुराणपुंरुषाज्जातं यथेदं जगदद्भुतम्
पुराणातील आदिपुरुषापासून हे अद्भुत जग निर्माण झाले तसे—
वेदार्थादधिकं मन्ये पुराणार्थं वरानने
हे सुंदरमुखी, मला पुराणांचा अर्थ वेदांपेक्षा मोठा वाटतो.
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रहरिष्यति
वेद अल्पश्रुत लोकांना घाबरतो; तो मला दंड देईल.
तिथिवृद्धिक्षयो वापि पर्वग्रहविनिर्णयः
तिथी वाढणे-घटणे, सण आणि ग्रहांच्या योगाचे ठरवणे—
यन्न दृष्टं हि वेदेषु तत्सर्वं लक्ष्यते स्मृतौ
वेदांत जे नाही ते सर्व स्मृतीमध्ये सापडते.