निक्षेपहारके वापि कुमारीविघ्नकारके
किंवा ठेवलेली वस्तू चोरून नेणं, किंवा कुमारिकेला अडथळा आणणं,
ददामीति द्विजाग्र्याय प्रतिश्रुत्य न दातरि
किंवा श्रेष्ठ ब्राह्मणाला देईन असं वचन देऊन न देणं,
यत्पातकं तदन्ने हि संस्थितं हरिवासरे
त्या अन्नात असलेलं पाप हरिवासर म्हणजे विष्णूच्या दिवशी असतं.
एकभुक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च
फक्त एकदाच अन्न घेणं, रात्रीचं जेवण, किंवा मागून मिळालेलं अन्न—
गुर्विणीनां गृहस्थानां क्षीणानां रोगिणां तथा
गर्भवती स्त्रिया, गृहस्थ, गरिब आणि आजारी लोकांच्या बाबतीत,
यज्ञभोगोद्यतानां च संग्रामक्षितिसेविनाम्
यज्ञासाठी तयार असणारे, युद्धाची तयारी करणारे, आणि राजाची सेवा करणारे,
एतन्मे गौतमः प्राह स्थिताया मन्दराचले
हे सर्व गौतमाने मला मंदार पर्वतावर असताना सांगितले,
ते गृहस्था द्विजा ज्ञेया येषामग्निपरिग्रहः
ज्या गृहस्थ द्विजांनी अग्नि ठेवला आहे, त्यांनाच असे समजावे.
गुर्विणी ह्यष्टममासीया शिशवश्चाष्टवत्सराः
गर्भवती स्त्री आठव्या महिन्यात असते आणि मुले आठ वर्षांची असतात.
ये विवाहादिमाङ्गल्यकर्मव्यग्रा महोत्सवाः
जे विवाहासारख्या शुभ कार्यात किंवा मोठ्या सणात मग्न असतात,
त्रिविधेन पुराणेन भर्त्तुर्या स्त्री हिते रता
ती स्त्री जी पतीच्या कल्याणासाठी, तीन प्रकारच्या प्राचीन आधारांनी, नेहमीच तत्पर असते,
किमन्यैर्बहुभिर्भूप वाक्यालापकृतैर्मया
राजा, मी कितीही बोललो किंवा चर्चा केली, त्याचा काय उपयोग?
न प्रीतिर्यदि मे छित्वा शिरः स्वं हि प्रयच्छसि
तू आपले डोके कापून दिलेस तरी जर मला आनंद मिळत नसेल,
तदा ह्यसत्यवचसो देहं न स्पर्शयामि ते
मग, जर तुझे बोलणे खोटे असेल, तर मी तुझ्या देहाला स्पर्श करणार नाही.
विशेषाद्भूमिपालानां त्वद्विधानां महीपते
राजा, तुझ्यासारख्या राजांमध्ये हे विशेष महत्त्वाचे आहे,
सत्ये स्थिता क्षितिर्भूप सत्यं धारयते जगत्
राजा, पृथ्वी सत्यावर उभी आहे; सत्यानेच जग टिकून आहे.
सत्या धारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
सत्यामुळे हे सर्व जग—जड आणि जंगम—स्थिर आहे.
न गर्भं युवती धत्ते वेलातीतं कदाचन
कोणतीही तरुण स्त्री योग्य वेळेपेक्षा जास्त काळ गर्भ धारण करत नाही.
दिव्यादिसाधनं नॄणां सत्याधारं महीपते
राजा, माणसांना दैवी किंवा इतर काही साध्य करायचे असेल, तर त्याचा पाया सत्य आहे.
मदिरापानतुल्येन कर्मणा लिप्यसे ऽनृतात्
तू खोटेपणामुळे जणू दारू प्यायल्यासारखा पापी होतोस.
मन्दरे पर्वतश्रेष्ठे हरिवासरभोजनम्
मंदार या श्रेष्ठ पर्वतावर, हरिवासराच्या दिवशीचे भोजन,
क्षुद्रशास्त्रोपदेशेन लोलुपेन वरानने
लोभाच्या नादाने, नीच शिक्षण देणाऱ्यामुळे, सुंदर मुखवाली,
न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यात्कूर्मसूकरौ
शंखातून पाणी पिऊ नये, तसेच कासव किंवा डुक्कर मारू नये.
अगम्यागमने देवि अभक्ष्यस्य च भक्षणे
देवी, जे वर्ज्य आहे त्या स्त्रियांकडे जाणे आणि निषिद्ध अन्न खाणे—
जानन्नपि कथं देवि भोक्ष्ये ऽहं हरिवासरे
हे देवी, माहिती असूनही मी हरिवासराला अन्न कसे खाऊ?
अभक्ष्येण समः प्रोक्तः किं पुनश्चात्तनक्रिया
निषिद्ध अन्न खाणे हे मोठे पाप समजले आहे; मग जाणीवपूर्वक खाण्याचे काय?
मूलं फलं पयस्तोयमुपभोज्यं मुनीश्वरैः
मूळ, फळ, दूध आणि पाणी हे ऋषीमुनींना योग्य आहे.
ज्वरिणां लङ्घनं शस्तं धार्मिकाणामुपोषणम्
ज्यांना ताप आहे त्यांनी उपवास करावा; धर्मनिष्ठांनी संयम पाळावा.
ज्वरमध्ये कृतं पथ्यं निधनाय प्रकल्पते
ताप असताना जे योग्य आहे ते घेतल्यासही मृत्यू येतो.
माग्रहं कुरु वामोरु व्रतभङ्गो भवेन्मम
हे सुंदर जांघ असलेल्या, आग्रह करू नकोस; माझे व्रत मोडेल.