नोद्यमी सुखमाप्नोति नाभार्यः संततिं लभेत्
जो प्रयत्न करीत नाही, त्याला सुख मिळत नाही; आणि ज्याची पत्नी नाही, त्याला संतती होत नाही.
अपृच्छन्नैव जानाति अगच्छन्न क्वचिद्व्रजेत्
काही विचारल्याशिवायच तो जाणतो; कुठेही न गेलेला, तो कुठेतरी पोहोचतो.
कस्माद्भूपाल मां त्यक्त्वा धर्माङ्गदगृहे शुभे
राजन, तू मला धर्मांगदाच्या शुभ घरात का सोडून दिलेस?
वीक्ष्यसे राज्यपदवीं समर्थे तनये विभो
हे प्रभो, तुझ्या समर्थ पुत्रामध्येच तुला राजसिंहासन दिसते.
व्रीडान्वितः पुत्रसमीपवर्ती प्रोवाच वाक्यं नृपतिः प्रियान्ताम्
लाजलेला राजा, आपल्या पुत्राजवळ उभा राहून त्याला आवडेल असे बोलला.
श्रमातुरस्य निद्रा मे प्रवृत्ता मुखदायिनी
थकलेल्या मला झोप आली आहे, जी चेहऱ्यावर शांती आणते.
पूजयस्व यथान्या ममेषा पत्नी प्रिया मम
तिने दुसरी कोणती असती, तशीच तिचा सन्मान कर; ती माझी पत्नी आहे, मला फार प्रिय आहे.
निर्वातवातसंयुक्तं सर्वर्तुसुखदायकम्
मंद वाऱ्यांसह मिळून, ते सर्व ऋतूंमध्ये सुख देणारे आहे.
शयनं प्राप्य कष्टात्ते अभाग्यो हि धनं यथा
पलंगावर पोहोचल्यानंतरही, तू दु:ख भोगतोस, जणू धन असूनही दुर्दैवी आहेस.
यद्व्रवीषि वचो देवि तत्करोमि न संशयः
देवी, तू जे काही सांगशील, ते मी नक्की करीन; यात शंका नाही.
ममोद्वाहेन निर्विण्णान्निराशान्कामभोगयोः
माझ्याशी विवाह केल्यावर, तुला इच्छा आणि सुख यांचा आशा राहिला नाही.
मूर्घ्नि कीलं कनिष्ठाख्यं यो हि राजन्निखानयेत्
राजन, जो कुणी 'कनिष्ठा' नावाचा खिळा डोक्यावर ठेवतो—
पतिव्रताश्रुदग्धायाः का शान्तिर्मे भविष्यति
पतिव्रता स्त्रीच्या अश्रूंनी जळल्यावर, मला कशी शांती मिळेल?
किं पुनः प्राकृतं भूप त्वादृशीं तथा
राजन, मग तुझ्यासारख्या सामान्य स्त्रीचे काय?
तव स्नेहनिबद्धाङ्गी संभोजयति षड्रसैः
तुझ्यावर प्रेमाने बांधलेली ती, सहा रसांच्या पदार्थांनी तुझे आदरातिथ्य करते.
एवंविधा हि शतशो नार्यः संति गृहे तव
अशा शेकडो स्त्रिया तुझ्या घरात आहेत.
मोहिनी वचनं श्रुत्वा व्रीडितो ह्यभवन्नृपः
मोहिनीचे बोल ऐकून राजा लाजला.
इङ्गितज्ञः सुतो ज्ञात्वा दशावस्थागतां नृपम्
हावभाव ओळखणाऱ्या पुत्राने, राजाची अवस्था समजली.
मातृः सर्वाः समाहूय संध्यावलिपुरोगमाः
त्याने सर्व मातांना, संध्यावली पुढे करून, बोलावले.
विमोहिनी मे जननी नवोढा ब्राह्मणः सुता
विमोहिनी माझी आई आहे, ती नुकतीच लग्न झालेली आणि ब्राह्मणाची मुलगी आहे.
आत्मना सह खेलार्थं तन्मोदध्वं सुहर्षिताः
तिच्यासोबत खेळण्यासाठी, तुम्ही आनंदाने तिचे मन रमवा.
को हि दीपयते वह्निं स्वदेहे देहिनां वर
अरे श्रेष्ठ जीवांनो, कोण आपल्या स्वतःच्या शरीराला आग लावतो?
कस्तरेत्सागरं बद्ध्वा ग्रीवायां दारुणां शिलाम्
कोण गळ्यात मोठा दगड बांधून समुद्र पार करायला निघतो?
को निषीदति धारायां खङ्गस्या काशभासिनः
कोण तेजस्वी तलवारीच्या पात्यावर बसतो?
सर्वस्यापि प्रदानेन नैतन्मनसि वर्तते
सर्व काही दिल्यावरही, हे मनातून जात नाही.
का दृष्ट्या दयितं कान्तं निरीक्षेदन्ययाहृतम्
कोणती स्त्री आपला प्रियकर दुसरीकडे गेल्याचे डोळ्यांनी पाहू शकेल?
आत्मप्राणसमं कान्तमन्यस्त्रीकुचपीडनम्
जिच्यासाठी प्रियकर स्वतःच्या प्राणासारखा आहे, तो दुसऱ्या स्त्रीच्या कुशीत असणे—
सर्वेषामेव दुःखानां दुःखमेतदनन्तकम्
सर्व दुःखांपैकी, हे दुःख कधीही न संपणारे आहे.
वरं सर्वा मृताः पुत्र युगपन्मातरस्तव
माझ्या मुला, तुझ्या सर्व मातांचा एकदम मृत्यू झाला असता तर तेच बरे झाले असते.
यदि मे न पितुः सौख्यं करिष्यथ शुभाननाः
सुंदर मुख असणाऱ्या स्त्रियानो, जर तुम्ही माझ्या पित्याला सुख दिले नाहीत,