पश्यमानो बहून्देशान्धनधान्यसमन्वितान्
अनेक प्रदेश धनधान्याने समृद्ध आहेत हे पाहताना,
तमायान्तं नृपं श्रुत्वा चारैर्द्धर्माङ्गदः सुतः
गुप्तचरांकडून राजा येतोय हे ऐकून, धर्मांगदाचा मुलगा,
एषा प्कराशमायाति उदीची दिङ् नृपोत्तमाः
राजांनो, बघा, ती मिरवणूक उत्तरेकडून येते आहे.
तस्माद्गच्छामहे सर्वे संमुखं ह्यवनीपतेः
म्हणून आपण सर्वजण त्या भूमीच्या राजाला समोर जाऊन भेटू या.
स याति नरकं घोरं यावदिन्द्राश्चतुर्द्दशा
तो आणि चौदा इंद्र जसे, तसेच तोही भयंकर नरकात जातो.
पदे पदे यज्ञफलं प्रोचुः पौराणिका द्विजाः
प्रत्येक पावलावर यज्ञाचे फळ पुराण सांगणाऱ्या ब्राह्मणांनी सांगितले आहे.
अभिवादयितुं प्रेम्णा एष मे देवदेवता
प्रेमाने मी माझ्या देवतेला नमस्कार करायला आलो आहे.
जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा
तेव्हा तो पायी चालत वडिलांच्या एक कोस अंतरावर समोर गेला.
स गत्वा दूरमध्वानमाससादनृपं पथि
दूरचा प्रवास करून, त्याने रस्त्यात राजाला भेटले.
शिरसा राजभिः सार्द्धं प्रणाममकरोत्तदा
मग राजांसोबत त्याने डोकं टेकवून नमस्कार केला.
अवरुह्य हयाद्राजा समुत्थाप्य सुतं विभो
राजा घोड्यावरून खाली उतरला आणि आपल्या मुलाला उचलून उभं केलं.
मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय उवाच तनयं तदा
मग त्याने मुलाच्या डोक्याचा वास घेतला आणि त्याच्याशी बोलला.
न्यायागतेन वित्तेन कोशं पुत्र बिभर्षि च
मुला, तू न्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीने कोश सांभाळतोस ना?
कच्चित्ते कान्तशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम्
तुझं वागणं सौम्य आहे ना? तू कधी कठोर बोलत नाहीस ना?
कच्चिद्वचनकर्तारस्तनयाश्च पितुः सदा
तुझे मुलं नेहमी वडिलांच्या शब्दाचं ऐकतात ना?
कच्चिद्विवादान्विप्रेस्तु समं नेक्षस आत्मज
मुला, वाद करणाऱ्यांकडे तू नेहमी सारख्याच नजरेने पाहतोस ना?
तुलामानानि सर्वाणि ह्यन्नादीनां सदेक्षसे
तू अन्न वगैरे सर्व वस्तूंच्या मापांची आणि वजनांची नेहमी तपासणी करतोस ना?
कच्चिन्न द्यूतपानादि वर्तते विषये तव
तुझ्या राज्यात जुगार, मद्यपान किंवा असं काही घडत नाही ना?
न दानैर्जीर्णवस्त्रैश्च नोपजीवन्ति मानवाः
लोक फाटकी कपडे देऊन जगत नाहीत.
कच्चिच्च मातरः सर्वा ह्यविशेषेण पश्यसि
तू सर्व मातांना एकसमान मानतोस ना?
शशिनि क्षीणतां प्राप्ते कच्चिच्छ्राद्धपरो नरः
चंद्र कमी झाल्यावर पुरुष पितरांसाठी विधी करतो का?
निद्रा मूलमधर्मस्य निद्रा पापविवर्द्धिनी
झोप ही अधर्माची मुळ आहे; झोप पाप वाढवते.
नहि निद्रान्वितो राजा चिरं शास्ति वसुंधराम्
झोपेच्या आहारी गेलेला राजा फार काळ पृथ्वीवर राज्य करत नाही.
एवमुच्चरमाणं तं तनयो वाक्यमब्रवीत्
असे त्याने बोलताच, त्याच्या मुलाने त्याला उत्तर दिले.
सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः
हे सर्व मी केले आहे, बाबा; तुझे सांगणे मी पुन्हा पाळीन.
किं ततः पातकं राजन्यो न कुर्यात्पितुर्वचः
राजासाठी वडिलांचे बोलणे न पाळणे याहून मोठे पाप काय असेल?
न तत्तीर्थफलं भुङ्क्ते यो न कुर्यात्पितुर्वचः
जो वडिलांचे सांगणे पाळत नाही, त्याला तीर्थयात्रेचे फळ मिळत नाही.
त्वदधीनो हि मे धर्मस्त्वं च मे दैवतं परम्
माझा धर्म तुझ्यावर अवलंबून आहे, आणि तूच माझे श्रेष्ठ दैवत आहेस.
किं पुनर्देहवित्ताभ्यां केशदानादिभिर्विभो
मग शरीर, धन किंवा केस दान यांचा काय अर्थ उरतो, प्रभो?
सत्यमेतत्त्वया पुत्र व्याहृतं धर्मवेदिना
तू जे बोललास, मुला, ते खरे आहे; धर्म जाणणाऱ्याचेच ते वचन आहे.