यदुपोष्यं हरिदिनं तदवश्यमिति स्थितिः
हरिदिन पाळणं हे नक्कीच आवश्यक आहे, असं ठरलेलं आहे.
न दिवा न च शर्वर्यां शेते धर्मां गदः सदा
धर्मानं व्याकुळ झालेला माणूस कधीच झोपत नाही, ना दिवसा ना रात्री.
पटहो रटते नित्यं मृगारिरिपुमस्तके
मृगांचा शत्रू ज्याच्या डोक्यावर आहे, तिथे ढोल नेहमी वाजत असतो.
त्रिविधेषु च कार्येषु देवेशश्चिन्त्यतां हरिः
तीन प्रकारच्या सर्व कृत्यांमध्ये देवांचा देव हरिचा स्मरण करावं.
सूर्ये यो हि कृशाकाशे विसर्गे जगतां पतिः
सूर्यामध्ये जो सूक्ष्म स्वरूपाचा आहे आणि सृष्टीच्या संहाराच्या वेळी जो जगाचा स्वामी आहे—
स्वजातिविहितो ऽप्येवं सन्मार्गे चैव माधवः
आपल्या जातीने सांगितलेलं असलं तरी, योग्य मार्गावर माधवाचं अनुसरण करावं.
विनियोगस्तु तस्यैव सर्वकर्मसु युज्यते
सर्व कर्मांची अर्पण फक्त त्यालाच करावी लागते.
एवं धर्ममवाप्याथ पितां धर्माङ्गदस्य हि
अशा प्रकारे धर्म मिळवून, धर्मांगदाचा वडील—
उवाच भार्यां संहृष्टः स्थितां लक्ष्मीमिवापराम्
त्याने आनंदाने आपल्या पत्नीला, जी समोर उभी असलेली दुसरी लक्ष्मीच जणू होती, बोललं.
उभयोर्जनितः पुत्रः शशाङ्कधवलः क्षितौ
त्यांना दोघांना एक मुलगा झाला, जो चंद्रासारखा शुभ्र होता.
सो ऽस्माभिरधिकं प्राप्तो मोक्षः सत्पुत्रसंभवः
त्याच्यामुळे आपल्याला खऱ्या अर्थानं मोठं मुक्ती मिळाली—सद्गुणी मुलगा जन्माला आला.
प्रतापिनि वरारोहे पितुर्मोक्षो गृहे ध्रुवम्
हे तेजस्विनी सुंदर कंबरेच्या, घरात वडिलांची मुक्ती नक्कीच मिळते.
पिता भवति चार्वङ्गि सत्कर्मकरणैः शुभैः
हे सुंदर अंगाच्या, शुभ आणि चांगल्या कर्मांनी वडील तसे होतात.
सत्पुत्रः पितुरादाय भारमुद्वहते तु यः
जो मुलगा वडिलांचा भार उचलतो आणि सांभाळतो, तोच खरा पुत्र आहे.
स्वेच्छाचरश्चाथ विशालनेत्रे विमुक्तपापो जनरक्षणाय
मग, मोठ्या डोळ्यांच्या, पापमुक्त होऊन, आपल्या इच्छेनुसार वागत तो लोकांचं रक्षण करतो.
सत्यमुक्तं त्वया राजन्पुत्रसौख्यात्परं सुखम्
राजा, तू जे बोललास ते खरं आहे—मुलाच्या सुखाहून मोठं सुख नाही.
तुल्यं भवति लोके ऽस्मिन् विष्ण्वाख्यस्य परस्य हि
या जगात विष्णू नावाच्या परमानंदासारखं दुसरं काहीच नाही.
मार्गी हिंसां परित्यज्य यज्ञैरिष्ट्वा जनार्दनम्
जो हिंसा सोडून, यज्ञांनी जनार्दनाची पूजा करतो—
एतन्न्याय्यं भवति भो न न्याय्यो मृगनिग्रहः
हे योग्य आहे, महाराज; पण प्राण्यांची हत्या योग्य नाही.
तथा विषयसेवा हि पितॄणां पुत्रिणां विदुः
त्याचप्रमाणे, ज्ञानी लोक सांगतात की मुलाने आपल्या आईवडिलांची सेवा करावी.
निर्देषमृगयूथानां न युक्तं सूदनं तव
निर्दोष प्राण्यांच्या कळपांचा संहार करणे तुझ्यासाठी योग्य नाही.
कुर्वन्नपि वृथा धर्मान्यो हिंसामनुवर्तते
व्यर्थ कर्तव्ये करत असतानाही, माणूस हिंसेचाच मार्ग धरतो.
षड्विधं नृप ते प्रोक्तं विद्वद्भिर्जीवघातनम्
राजा, विद्वानांनी जीव मारण्याचे सहा प्रकार सांगितले आहेत.
हिं सया संयुतं धर्ममधर्मं च विदुर्बुधाः
हिंसा मिसळलेला धर्म, हे ज्ञानी लोक अधर्मच मानतात.
धर्मं समाश्रयमन्सम्यक्संजातपलितः पिता
वयोमानानं पांढरे केस झाले की, वडिलांनी योग्यतेने धर्माचा आधार घ्यावा.
मृगशीला हि राजानो विनष्टाः शतशो न-प
शिकार करण्याची हौस असलेल्या शेकडो राजे नष्ट झाले आहेत.
दया वरा मृगे रीज्ञां धर्मिणामपि दृश्यते
धार्मिक राजांमध्येही प्राण्यांवर दया दिसून येते.
एवं ब्रुवाणां तां भार्यां नृपो वचनमब्रवीत्
पत्नी असे बोलल्यावर, राजाने तिला उत्तर दिले.
पर्य्यटिष्ये धनुष्पाणिः कुर्वन्कण्टकशोधनम्
मी धनुष्य हातात घेऊन, दुष्टांचा नायनाट करत वनात फिरेन.
श्वापदेभ्यश्च दस्युभ्यः प्रजा रक्ष्या महीभृता
राजाने आपल्या प्रजेला हिंस्र प्राणी आणि चोरट्यांपासून वाचवावे.