कथं शासति दुर्मेधास्तस्य वासरसेविनम्
दुष्ट बुद्धीचे लोक, दिवसाचा सार आस्वादणाऱ्यावर कसे राज्य करू शकतील?
तदस्माकं कृतं मानं मे तत्त्वं नावबुध्यसे
हे सन्मान आम्ही दिले; त्याचे खरे स्वरूप तुला समजले नाही.
कृत्स्नायासेन संयुक्तः स तैर्निग्राह्यते पुनः
जो पूर्ण प्रयत्नाने थकला आहे, त्याला ते पुन्हा बांधून ठेवतात.
स्वामिप्रसादात्सिद्धास्ते विनिन्युर्व्वै नियोगिनम्
स्वामीच्या कृपेने त्या सिद्ध लोकांनी नेमलेल्या व्यक्तीला मार्गदर्शन केले.
कथं संयमिता तेषां बाल्याद्भास्करनन्दन
हे सूर्यपुत्रा, ते लहानपणापासून कसे संयमित राहतात?
करोमि तव साहाय्यं हरिभक्तैर्न भास्करे
मी तुझी मदत करीन, पण हरिभक्तांसोबत नाही, हे सूर्य.
सर्वेषामेव देवानामादिस्तुपुरुषोत्तमः
सर्व देवांमध्ये परमेश्वर हा सर्वश्रेष्ठ आहे.
व्याजेनापि कृता यैस्तु द्वादशी पक्षयोर्द्वयोः
जे लोक अगदी दिखाव्यासाठीसुद्धा, दोन्ही पक्षातील द्वादशी पाळतात,
विपर्ययो ब्रह्मपदात्सुपुण्यात्कृतेव मार्गे सह विष्णुभक्तैः
ब्रह्मपदापासून उलटफेर झाला, तरी मोठ्या पुण्यामुळे, जणू विष्णुभक्तांसोबत मार्गावर केलेल्या कृत्यासारखेच फळ मिळते.
नाहं गच्छामि योगान्तं पुनरेव जगत्पते
मी योगाचा शेवट गाठू शकत नाही, हे जगाच्या अधिपते, पुन्हा पुन्हा.
तमेकं देवताश्रेष्ठं संप्राप्ते हरिवासरे
हरिवासर येताच, मी त्या एकमेव श्रेष्ठ देवतेकडे जातो.
स मे शत्रुर्महान्देव तेन लुप्तः पटो मम
तो माझा मोठा शत्रू आहे, हे देव; त्याच्यामुळे माझा वस्त्र हरवला.
कृतकृत्यो भविष्यामि गयापिण्डप्रदो यथा
मी कृतार्थ होईन, जसा गया येथे पिंडदान करणारा होतो.
उपोषितः स्तुतोवापि न नियम्या मया हि ते
ते उपवास असो वा स्तुती, मी त्यांना कधीच रोखू शकत नाही.
सौतिरुवाच
सूत म्हणाला:
र्चितयामास देवेशो विरिञ्चिः कुशलाञ्छनः
देवतांचा स्वामी विरिंची, सृष्टी करण्यात कुशल, त्याने त्यांना निर्माण केले.
भूतत्रासनमात्रं तु रूपं स जगृहे विभुः
सर्वशक्तिमान परमेश्वराने केवळ भूतांना भय वाटावे म्हणून एक रूप घेतले.
सर्वयोषिद्वरा देवीमनसा निर्भिता बभौ
सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेली देवी, तिचे मन अढळ राहून, तेजाने चमकत होती.
दृष्ट्वा पितामहस्तां तु रूपद्रविणसंयुताम्
ती रूप आणि संपत्तीने सजलेली आहे हे पाहून पितामह तिला पाहू लागला.
प्रत्यवायभयाद्ब्रह्या चक्षुषी संन्यमीलयत्
पापाची भीती वाटून ब्रह्मदेवाने आपली डोळे मिटली.
चिन्तयेद्वीक्षयेद्वापि जननीं वा सुतामपि
कोणी आपल्या आईकडे किंवा मुलीकडे मनाने विचार केला किंवा पाहिले,
स याति नरकं घोरं संचिन्त्य श्वपचीमपि
किंवा नीच जातीच्या स्त्रीचा सुद्धा विचार केला, तर तो भयंकर नरकात जातो.
तस्य जन्मकृतं पुण्यं वृथा भवति नान्यथा
त्याने जन्मभर मिळवलेले पुण्य वाया जाते; हे वेगळे होऊ शकत नाही.
पुण्यस्य संक्षयात्पापी पाषाणाखुर्भवेद्ध्रुवम्
पुण्य कमी झाले की पापी माणूस नक्कीच दगडासारखा कठीण होतो.
जनन्या अपि पादौ तु नादेयौ द्वादशाब्दिकैः
बारा वर्षांचा झाल्यावर आपल्या आईचे पाय सुद्धा स्पर्श करू नयेत.
षष्ट्यतीतां सुतो ऽभ्यङ्गे नियुञ्जीत विचक्षणः
साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, शहाणा मुलगा आईला अभ्यंग करू शकतो.
उभयोः पतनं प्रोक्तं रौरवे ऽङ्गारसंचये
दोघांचेही रौरव नरकात, अंगारांच्या राशीत पडणे निश्चित आहे असे सांगितले आहे.
वधूहस्तेन यः पापः पादशौचं करोति हि
जो वधूच्या हाताने पाय धुण्याचे कार्य करतो, तो पाप करतो.
सूचीमुखैः कृष्णवक्त्रोर्भुज्यते कल्पसंस्थितिम्
तो काळ्या तोंडाच्या, सुईसारख्या तोंडाच्या जीवांनी एक कल्पभर भक्षिला जातो.
साभिलाषेण मनसा तत्क्षणात्पतते नरः
मनात इच्छा धरली की, त्या क्षणीच मनुष्य पडतो.