योगेन संप्रणष्टो वा भृगुपातेन वा विधे
योगाने हरवला असो किंवा भृगुपतनामुळे असो, हे विद्वानांनो—
गतिं मतिमतां श्रेष्ठ सत्यमेतदुदीरितम्
हे खरं आहे, विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मार्गाबद्दल असं सांगितलं आहे.
प्रयाति लोके धरणीधरस्य विदुष्टकर्मापि मनुष्यजन्मा
दुष्कृत्य असलेला माणूसही पृथ्वीच्या स्वामीच्या लोकात पोहोचतो.
विज्ञप्ति मात्राभयदाप्तिकालं कुरुष्व सर्गस्थितिनासहेतोः
निर्मिती, स्थिती आणि नाश यासाठी, केवळ मागणी केल्यावरच भयमुक्तीचं वेळ ठरव.
नियन्त्रिताः शृङ्खलरज्जुबन्धनैः समीपगा मे वशगा भवेयुः
साखळ्या आणि दोऱ्यांनी बांधलेले, माझ्या जवळचे लोक माझ्या अधीन होतील.
विमुच्य कुंभीं सकलो जनौघः प्रयाति तद्धाम परात्परस्य
सर्व लोकांना कुंभातून सोडून, ते सर्वश्रेष्ठाच्या त्या परमधामात जातात.
अच्छिद्रैर्गम्यनानैश्च नरैस्त्रिभुवनार्चित
त्रैलोक्याने पूजलेले, दोषरहित आणि विविध प्रवासी पुरुषांनी—
यो न पूर्यति लोकैघैः सर्वसत्वसरोरुहैः
जो सर्व लोकांच्या समूहांनी किंवा सर्व सत्त्वांच्या कमळांनीही कधी भरत नाही—
स्वकर्मस्था विकर्मस्थाः शुचयो ऽशुचयो ऽपि वा
आपल्या कर्तव्यात राहो वा उलट वागो, शुद्ध असो वा अशुद्ध, दोन्ही प्रकारच्या लोकांना हे लागू पडते.
सो ऽस्माकं हि महान् शत्रुर्भवतां च विशेषतः
तो आमचा मोठा शत्रू आहे आणि खास करून तुमच्यासाठी तर अधिकच.
तेन वर्षसहस्रेण शासितं क्षितिमण्डलम्
त्याने हजार वर्षे पृथ्वीचे राज्य केले.
आरोपयित्वा गरुडे कृत्वा रूपं चतुर्भुजम्
गरुडावर बसून, चार हातांचे रूप धारण करून,
यदि स्थास्यति देवेश माधव्यां माधवप्रियः
जर देवांचा स्वामी, माधवीचा प्रियकर, तिथेच राहिला,
एष दण्डः पटो ह्येष तव पद्भ्यां विसर्जितः
हा दंड, हे वस्त्र, तुझ्या पायांनी टाकून दिले आहे.
रुक्माङ्गदेन देवेश धन्या सा स धृतो यया
देवांचा स्वामी, ज्याच्या हातात सोन्यासारखा तेजस्वी तो होता, ती स्त्री खरोखर धन्य आहे.
किमपत्येन जातेन मातुः क्लेशकरेण हि
मुलगा जन्माला येऊन आईला दुःखच देतो, तर अशा मुलाचा काय उपयोग?
वृथाशूला हि जननी जाता देव कुपुत्रिणी
देवा, जिच्या पोटी वाईट मुलगा जन्मतो, ती आई व्यर्थच दुःख भोगते.
यः पितुर्नोद्धरेत्पक्षं विद्यया वा बलेन वा
जो मुलगा वडिलांना विद्या किंवा बळाने आधार देत नाही,
धर्मे चार्थे च कामे च प्रतीपो यो भवेत्सुतः
जो मुलगा धर्म, अर्थ किंवा काम या बाबतीत वडिलांच्या विरोधात जातो,
एका हि वीरसूरेव विरञ्चे नात्र संशयः
फक्त वीर पुत्राला जन्म देणारीच खरी आई असते, हे ब्रह्मा, यात शंका नाही.
नेदं व्यवस्थितं देव क्षितौ केनापि भूभुजा
हे देवा, पृथ्वीवर कोणत्याही राजाने असे काही ठरवलेले नाही.
प्रवादमानं पटहं सुघोरं प्रलोपमानं ममविश्ममार्गम्
माझ्या अद्भुत मार्गावर घनघोर आवाज करणारा, घुमणारा तो ढोल वाजत होता.
सद्गुणेषु च संतापः स तापो मरणान्तिकः
सद्गुणी लोकांना होणारे दुःख, हे दुःख शेवटी मृत्यूच आणते.
तमुपोष्य कथं सौरे न गच्छति नरस्त्विति
त्याची सेवा करूनही माणूस सूर्याला का पोहोचत नाही?
दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म कष्णप्रणामी न पुनर्भवाय
दहा अश्वमेध यज्ञ करणारा पुन्हा जन्म घेतो, पण कृष्णाला नमस्कार करणारा पुन्हा जन्म घेत नाही.
जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम्
ज्याच्या जिभेवर 'हरि' हे दोन अक्षरी नाव वसते,
अन्नमश्नन्सुरापक्वं मरणे यो हरिं स्मरेत्
जो माणूस मद्य मिसळलेल्या अन्नाचा आस्वाद घेताना, मृत्यूसमयी हरिचे स्मरण करतो,
स याति विष्णुसायुज्यं विमुक्तो भवबन्धनैः
तो संसाराच्या बंधनांतून मुक्त होऊन, विष्णूशी एकरूप होतो.
यस्मिन्संगीयते सो ऽपि चिन्त्यते पुरुषोत्तमः
जिथे त्याची कीर्ती गायली जाते, तिथेही परमेश्वराचे चिंतन केले जाते.
गङ्गांभः पूतपुण्यत्वे स नरः समतां व्रजेत्
गंगाजलाच्या पावन पुण्यामुळे तो माणूस समत्व प्राप्त करतो.