अथवा सत्यगाथेयं लौकिकी प्रतिभाति नः
किंवा कदाचित ही लोकातील खरी म्हण आपल्याला खरी वाटते:
नहि दुष्कृतकर्मा हि नरः प्राप्नोति शोभनम्
वाईट कर्म करणारा मनुष्य कधीच चांगले फळ मिळवत नाही.
लोकानां समचित्तानां मतं ज्ञात्वा हि वेधसः
सर्व लोकांमध्ये समदृष्टी असणाऱ्यांचं आणि सृष्टीकर्त्याचं मत समजून घेतलं.
भुजाभ्यां साधुपीनाभ्यां लोकमूर्तिरुदारधीः
मजबूत आणि सुडौल भुजा असलेली, उदार मनाची ही लोकांची मूर्ती होती.
सकायस्थमुवाचेदं व्योममूर्तिं रवेः सुतम्
तो आपल्या सोबत्यांसह असताना, आकाशासारख्या रूप असलेल्या, सूर्यपुत्राला असं म्हणाला.
केनापमार्जितो देवपटो लोकपटस्तव
तुझं हे दैवी वस्त्र, म्हणजेच लोकांचं वस्त्र, कोणी स्वच्छ केलं?
अपनेष्यति मार्तण्डे दुःखं हृदयसंस्थितम्
सूर्य तुझ्या हृदयात असलेलं दुःख दूर करील.
विलोक्य वक्त्रं कुशकेतुसूनोः सगद्गदं मन्दमुदीरयन्वचः
कुशकेतूच्या पुत्राचं तोंड पाहून, त्याने हलक्या आणि थरथरत्या आवाजात बोलायला सुरुवात केली.
मरणादधिकं देव यत्प्रतापस्य खण्डनम्
देवा, कीर्तीचं नाश होणं हे मृत्यूपेक्षा जास्त दुःखद आहे.
अन्धकूपे निपतति स चाशु नरके ध्रुवम्
तो अंधाऱ्या विहिरीत पडतो आणि लगेचच नरकात जातो, हे नक्की.
प्रभोर्वित्तं समश्नाति स भवेत्काष्ठकीटकः
जो प्रभूचं धन खातो, तो लाकडातला किडा होतो.
नियोगी नरकं याति यावत्कल्पशतत्रयम्
नियुक्त केलेला मनुष्य तीनशे कल्पांपर्यंत नरकात जातो.
भवेद्वेश्मनि मन्दात्मा आखुः कल्पशतत्रयम्
मंद बुद्धीचा तो मनुष्य, तीनशे कल्पांपर्यंत घरात उंदीर होतो.
भृत्यान्वै कर्मकरणे राज्ञो मार्जारतां व्रजेत्
राजाच्या नोकरांमध्ये, काम करताना, तो माणूस मांजर होतो.
पुण्येन पुण्यकर्तारं पापं पापेन कर्मणा
पुण्य केल्याने पुण्य मिळतं; पाप केल्याने पापाचं फळ मिळतं.
कल्पादौ वर्तमानस्य यावद्यावद्दिनं तव
कल्पाच्या सुरुवातीला, तुझ्या ज्या ज्या दिवसांची गणना आहे, तितके दिवस.
कर्तुं रुक्माङ्गदेनाद्य पराभूतो हि भूभुजा
आज रुक्मांगदाकडून पराभूत झाल्यामुळे, राजा काही करू शकत नाही.
न भुङ्क्ते वासरे विष्णोः सर्वपापप्रणाशने
तो विष्णूच्या दिवशी, जो सर्व पापांचा नाश करतो, काही खात नाही.
विहाय देवपूजां च तीर्थस्नानादिकस्त्रियाम्
एखाद्या स्त्रीसाठी, देवांची पूजा, तीर्थस्नान आणि इतर धार्मिक कृत्ये सोडून देतो.
त्यक्त्वा स्वाध्यायहोमांश्च कृत्वा पापानि भूरिशः
स्वाध्याय आणि होम सोडून, वारंवार पापं करतो.
मनुजाः पितृभिः सार्द्धं तथैव च पितामहैः
माणसं आपल्या वडिलांसोबत आणि आजोबांसोबतही जातात.
तथा मातामहा यान्ति मातुर्ये जनकादयः
तसंच, आईच्या वडिलांसोबत आणि आईच्या कुटुंबातील पूर्वजांबरोबरही जातात.
एतद्दुःखं पुनर्देव मम मर्मविभेदनम्
हे दु:ख पुन्हा, देवा, माझ्या अंत:करणाला छेदून जातं.
पितॄणां बीजतो यस्माद्धात्र्या कुक्षौ धृतो यतः
वडिलांच्या बीजामुळे, आईच्या पोटात आपली वाढ होते.
ततो ऽन्यस्य कृतं ब्रह्मन्बीजं धात्रीसमुद्भवम्
म्हणून, ब्रह्मन्, दुसऱ्याचं बीज आईच्या पोटी निर्माण झालं, तर ते त्यांचं राहत नाही.
न भार्याया भवेद्वीजं न भार्या कुक्षिधारिणी
पत्नीचं बीज नसतं, आणि ती आपल्या पोटी ते धरत नाही.
जामातुः पुण्यमाहात्म्यत्तिन मे शिरसो रुजा
जावयाच्या पुण्यामुळे आणि महिम्यामुळे मला डोक्याचं दु:ख नाही.
एकादश्युपवासी यः स मां त्यक्त्वा व्रजेद्धरिम्
जो एकादशीचं उपवास करतो, तो मला सोडून हरिपाशी जातो.
त्यक्त्वा तु मामकं मार्गं प्रयाति हरिमन्दिरम्
माझा मार्ग सोडून तो हरिच्या मंदिरात जातो.
न तीर्थैर्नापि दानैर्वा न व्रतैर्विष्णुवर्जितैः
तीर्थयात्रांनी, दानांनी किंवा विष्णूविना व्रतांनीही हे साध्य होत नाही.