स्वभवं भूतनिलयमोङ्काराख्यमकल्मषम्
तो सर्व जीवांचा निवास, शुद्ध, ओंकार नावाने ओळखला जाणारा, त्याचा स्वतःचा स्वभाव होता.
उपास्यमानं विविधैर्लोकपालैर्दिगीश्वरैः
त्याची विविध लोकपाल आणि दिशांचे अधिपती उपासना करत होते.
मूर्तिमद्भिः समुद्रैश्य नदीभिश्च सरोवरैः
साकार असलेल्या समुद्रांनी, नद्यांनी आणि सरोवरांनीही त्याची पूजा केली.
वापीकूपतडागाद्यैर्मूर्तिमद्भिश्च पर्वतैः
वापी, विहिरी, तळे आणि साकार पर्वतांनीही त्याची उपासना केली.
कलाकाष्ठानिमेषैश्च ऋतुभिश्चायनैर्युगैः
कला, काष्ठ, निमेष अशा वेळेच्या विभागांनी, ऋतू, अयन आणि युगांनी,
ऋक्षैर्योगैश्च करणैः पौर्णमासेंदुसंक्षयैः
नक्षत्रे, ग्रहांची संयोग, तिथी, पौर्णिमा आणि चंद्राचा क्षय यांद्वारे,
सत्यानृतैश्च देवेशो वेष्टितो धर्मपावकः
देवतांचा स्वामी, धर्मरूपी अग्नी, सत्य आणि असत्य यांनी वेढला आहे.
सत्त्वेन रजसा चैव तमसा च पितामहः
सत्त्व, रज आणि तम या तिघांनी पितामह वेढला गेला आहे.
वायुना श्लेष्मपित्ताभ्यां मूर्तैरातङ्कनामभिः
वारा, कफ, पित्त आणि रोगरूपी रूपांनी,
अनुक्तैरपि भूतैश्च संवृतो लोककृत्स्वयम्
अजाणता राहिलेल्या जीवांनीही, जगाचा कर्ता स्वतः वेढला आहे.
तेषां मध्ये ऽविशत्सौरिः सव्रीडेव वधूर्यथा
त्यांच्या मध्ये, शौरि लाजाळू वधूसारखा प्रवेशला.
ते प्रविष्टं यमं दृष्ट्वा सकायस्थं सनारदम्
त्यांनी यमाला, देहासह आणि नारदासोबत आलेला पाहिले.
संप्राप्तो हि लोककरं द्रष्टुं देवं पितामहम्
तो तर जगाचा कर्ता, देव, पितामह यांना पाहण्यासाठी आला होता.
सो ऽयमभ्यागतः कस्मात्कञ्चित्क्षेमं दिवौकसाम्
हा येथे आला आहे—तो देवतांसाठी काही कल्याण घेऊन आला आहे का?
लेखकः समनुप्राप्तो दैन्येन महतान्वितः
लेखक मोठ्या दुःखाने भरून, तेथे पोहोचला.
यन्न दृष्टं श्रुन्त वापि तदिहैव प्रदृश्यते
जे पूर्वी कधी पाहिले किंवा ऐकले नव्हते, ते इथेच दिसत आहे.
निपपाताग्रतो विप्रा ब्रह्मणो रविनन्दनः
सूर्यपुत्र ब्रह्मदेवांच्या पुढे पडला, हे विप्रहो,
परिभूतो ऽस्मि देवेश यन्मार्जितपटः कृतः
देवतांच्या स्वामी, माझा लेख मिटवला म्हणून मी अपमानित झालो आहे.
एवं ब्रुवन्स निश्चेष्टो बभूव द्विजसंत्तमाः
असे सांगून तो हलचाल न करता राहिला, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
योर्ऽथं रोदयते लोकान्सर्वान्स्थावरज गमान्
जो सर्व स्थावर-जंगम जीवांना धनासाठी रडवतो,
अथवा सत्यगाथेयं लौकिकी प्रतिभाति नः
किंवा कदाचित ही लोकातील खरी म्हण आपल्याला खरी वाटते:
नहि दुष्कृतकर्मा हि नरः प्राप्नोति शोभनम्
वाईट कर्म करणारा मनुष्य कधीच चांगले फळ मिळवत नाही.
लोकानां समचित्तानां मतं ज्ञात्वा हि वेधसः
सर्व लोकांमध्ये समदृष्टी असणाऱ्यांचं आणि सृष्टीकर्त्याचं मत समजून घेतलं.
भुजाभ्यां साधुपीनाभ्यां लोकमूर्तिरुदारधीः
मजबूत आणि सुडौल भुजा असलेली, उदार मनाची ही लोकांची मूर्ती होती.
सकायस्थमुवाचेदं व्योममूर्तिं रवेः सुतम्
तो आपल्या सोबत्यांसह असताना, आकाशासारख्या रूप असलेल्या, सूर्यपुत्राला असं म्हणाला.
केनापमार्जितो देवपटो लोकपटस्तव
तुझं हे दैवी वस्त्र, म्हणजेच लोकांचं वस्त्र, कोणी स्वच्छ केलं?
अपनेष्यति मार्तण्डे दुःखं हृदयसंस्थितम्
सूर्य तुझ्या हृदयात असलेलं दुःख दूर करील.
विलोक्य वक्त्रं कुशकेतुसूनोः सगद्गदं मन्दमुदीरयन्वचः
कुशकेतूच्या पुत्राचं तोंड पाहून, त्याने हलक्या आणि थरथरत्या आवाजात बोलायला सुरुवात केली.
मरणादधिकं देव यत्प्रतापस्य खण्डनम्
देवा, कीर्तीचं नाश होणं हे मृत्यूपेक्षा जास्त दुःखद आहे.
अन्धकूपे निपतति स चाशु नरके ध्रुवम्
तो अंधाऱ्या विहिरीत पडतो आणि लगेचच नरकात जातो, हे नक्की.