तदोपवासो हि कथं कर्तव्यो मानवैर्वद
मग माणसांनी उपवास कसा करावा, ते सांग.
द्वितीये ऽह्नि यदा न स्यात्स्वल्पाप्येकादशी तिथिः
दुसऱ्या दिवशी जर एकादशीची तिथी थोडीही आली नाही,
यदा न प्राप्यते विप्रा द्वादश्यां पूर्वसम्भवम्
ब्राह्मणहो, जेव्हा द्वादशीला पूर्वीचं संयोग येत नाही,
बह्वा गमविरोधेषु ब्राह्मणेषु विवादिषु
जेव्हा ब्राह्मणांत वेगवेगळ्या मतभेदांमुळे वाद होतात,
एकादश्यां तु विद्धायां संप्राप्ते श्रवणे तथा
एकादशीला बाधा आली आणि त्याच वेळी श्रवण नक्षत्र आलं,
एष वो निर्णयः प्रोक्तो मया शास्त्रविनिर्णयात्
हे सर्व मी तुम्हाला शास्त्रानुसार ठरवून सांगितलं आहे.
युगादीनां वदविधिं सौते सम्यग्यथातथम्
सौते, युगांच्या आरंभाचा नियम मी तुला योग्य आणि खरा सांगतो.
द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगाद्याः कवयो विदुः
कवींना माहीत आहे की युगाच्या सुरुवातीला दोन शुक्ल आणि दोन कृष्ण पक्ष असतात.
अयनं दिनभागाढ्यं संक्रमः षोडशः पलः
अयन म्हणजे दिवसांचे भाग असलेला काळ; संक्रमण सोळा पळांचा असतो.
मध्यकाले तु विषुवे त्वक्षया परिकीर्तिता
विषुवाच्या मध्यकाळात क्षय सांगितला आहे.
कर्तव्यो ह्युपवासस्तु अन्यथा नरकं व्रजेत्
उपवास करायलाच हवा; नाहीतर नरकात जावं लागतं.
संततेस्तु विनाशाय संपदां हरणाय च
यामुळे संततीचा नाश होतो आणि संपत्तीही हातून जाते.
सुराया बिन्दुना स्पृष्ट यथा गङ्गाजलन्त्यजेत्
जसं गंगाजलाला जर दारूचा एक थेंब लागला, तर ते टाकून द्यावं लागतं,
एकादशीं द्विजश्रेष्ठाः पक्षयोरुभयोरपि
द्विजश्रेष्ठांनो, एकादशी दोन्ही पक्षात पाळावी.
दानवेभ्यो द्विजश्रेष्ठाः प्रीणनार्थं महात्मनाम्
द्विजश्रेष्ठांनो, महान आत्म्यांना संतुष्ट करण्यासाठी दानवांना दान द्यावं.
संक्रुद्वैरपि यद्दत्तं यद्दत्तं चाप्यसत्कृतम्
रागात दिलेलं किंवा आदराशिवाय दिलेलं दान,
यदुच्छिष्टेन दत्तं तु यद्दत्तं पतितेष्वपि
शिळ्या अन्नातून दिलेलं किंवा पतितांना दिलेलं दान,
पुनः कीर्तनसंयुक्तं तद्दत्तमसुरेषु वै
जे असुरांना दिलं जातं आणि जिथे कीर्तन केलं जातं, ते पुन्हा दान मानलं जातं.
यथा हन्तिपुरा पुण्यं श्राद्धं च वृषलीपतिः
जसं पूर्वी हंतिपुरात वृषलींच्या नाथाने पुण्यश्लोक श्राद्ध केलं होतं,
तिथौ विद्धे क्षयं याति तमः सूर्योदये यथा
विद्ध तिथीला पुण्य नष्ट होतं, जसं सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो.
तथा हि वेधं विबुधास्त्यजन्ति तिथ्यन्तरं धर्मविवृद्धये सदा
म्हणूनच, विद्वान नेहमी धर्म वाढावा म्हणून विद्ध तिथी टाळतात.
यया तोषं समायाति प्रददाति समीहितम्
ज्यामुळे समाधान मिळतं आणि हवं ते मिळू शकतं,
कर्मणा केन स प्रीतो भवेद्यः सचराचरः
कुठल्या कृतीमुळे तो चराचर सर्वस्वी देव प्रसन्न होतो?
भक्त्या संपूजितो विष्णुः प्रददाति मनोरथम्
भक्तीने पूजन केल्यावर विष्णू मनातील इच्छा पूर्ण करतो.
जनेनापि जगन्नाथः पूजितः क्लेशहा भवेत्
सामान्य माणसानेही पूजा केली, तरी जगन्नाथ दुःख दूर करणारा होतो.
अत्रापि श्रूयते विप्रा आख्यानं पापनाशनम्
इथेही, विप्रांनो, पाप नष्ट करणारं एक आख्यान ऐकायला मिळतं.
आसीद्ग्रुक्माङ्गदो राजा सार्वभौमः क्षमान्वितः
गृक्मांगद नावाचा एक सर्व भूमीचा, क्षमाशील राजा होता.
नान्यं पश्यति देवेशात्पद्मनाभान्महीपतिः
तो राजा देवांचा स्वामी पद्मनाभ याच्याशिवाय दुसरा कोणताही देव मानत नव्हता.
अष्टवर्षाधिको यस्तु पञ्चाशीत्यूनवर्षकः
जो मुलगा आठ वर्षांपेक्षा मोठा आणि पंच्याऐंशी वर्षांपेक्षा लहान आहे,
स मे दण्ड्यश्चग वध्यश्च निर्वास्यो नगराद्बहिः
असा मनुष्य शिक्षा, फाशी किंवा शहराबाहेर हाकलण्यास पात्र आहे.