प्रत्यहं शोधयेत्प्राज्ञस्तिथिं दैवज्ञचिन्तकात्
प्रत्येक दिवशी, बुद्धिमान माणसाने तिथी जाणकार ज्योतिषाकडून विचारून ठरवावी.
चन्द्रार्कचारविज्ञानात्कालं कालविदो विदुः
चंद्र आणि सूर्य यांच्या गतीचे ज्ञान असणारे, काळ जाणणारे लोक, त्यावरूनच योग्य वेळ ठरवतात.
वर्जयन्ति नरास्तज्ज्ञा यामांश्च चतुरो द्विजाः
जे या गोष्टीचं ज्ञान असलेले लोक आहेत, ते तिला टाळतात आणि द्विज लोक त्या चार प्रहरींपासून दूर राहतात.
न दिवा शुद्धिमाप्नोति तदा रात्रौ विधीयते
दिवसा शुद्धी मिळत नाही; म्हणून रात्रीच ती करावी असं सांगितलं आहे.
विधिरेष मया ख्यातो नराणामुपवासिनाम्
उपवास करणाऱ्या लोकांसाठी हा नियम मी सांगितला आहे.
स्नानार्चनक्रिया कार्य्या दानहोमादिसंयुता
स्नान आणि पूजा करावी, त्यासोबत दान, होम यांसारख्या कृतीही कराव्यात.
शतयज्ञाधिकं वापि नरः प्राप्नोत्यसंशयम्
शंभर यज्ञांपेक्षा जास्त पुण्य नक्कीच मिळतं.
पितृतर्पणसंयुक्तं न दृष्ट्वा द्वादशीदिनम्
द्वादशीच्या दिवशी पितरांना तर्पण न केल्यास,
करोति धर्महरणमस्नातेव सरस्वती
तो धर्माचा भंग करतो, जसं सरस्वतीने स्नान केलं नाही तसं.
उपोष्या द्वादशी पुण्या पूर्वविद्धां विवर्जयेत्
पवित्र द्वादशी उपवास करून पाळावी; पूर्वीच्या तिथीने बाधित दिवस टाळावा.
तदोपवासो हि कथं कर्तव्यो मानवैर्वद
मग माणसांनी उपवास कसा करावा, ते सांग.
द्वितीये ऽह्नि यदा न स्यात्स्वल्पाप्येकादशी तिथिः
दुसऱ्या दिवशी जर एकादशीची तिथी थोडीही आली नाही,
यदा न प्राप्यते विप्रा द्वादश्यां पूर्वसम्भवम्
ब्राह्मणहो, जेव्हा द्वादशीला पूर्वीचं संयोग येत नाही,
बह्वा गमविरोधेषु ब्राह्मणेषु विवादिषु
जेव्हा ब्राह्मणांत वेगवेगळ्या मतभेदांमुळे वाद होतात,
एकादश्यां तु विद्धायां संप्राप्ते श्रवणे तथा
एकादशीला बाधा आली आणि त्याच वेळी श्रवण नक्षत्र आलं,
एष वो निर्णयः प्रोक्तो मया शास्त्रविनिर्णयात्
हे सर्व मी तुम्हाला शास्त्रानुसार ठरवून सांगितलं आहे.
युगादीनां वदविधिं सौते सम्यग्यथातथम्
सौते, युगांच्या आरंभाचा नियम मी तुला योग्य आणि खरा सांगतो.
द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगाद्याः कवयो विदुः
कवींना माहीत आहे की युगाच्या सुरुवातीला दोन शुक्ल आणि दोन कृष्ण पक्ष असतात.
अयनं दिनभागाढ्यं संक्रमः षोडशः पलः
अयन म्हणजे दिवसांचे भाग असलेला काळ; संक्रमण सोळा पळांचा असतो.
मध्यकाले तु विषुवे त्वक्षया परिकीर्तिता
विषुवाच्या मध्यकाळात क्षय सांगितला आहे.
कर्तव्यो ह्युपवासस्तु अन्यथा नरकं व्रजेत्
उपवास करायलाच हवा; नाहीतर नरकात जावं लागतं.
संततेस्तु विनाशाय संपदां हरणाय च
यामुळे संततीचा नाश होतो आणि संपत्तीही हातून जाते.
सुराया बिन्दुना स्पृष्ट यथा गङ्गाजलन्त्यजेत्
जसं गंगाजलाला जर दारूचा एक थेंब लागला, तर ते टाकून द्यावं लागतं,
एकादशीं द्विजश्रेष्ठाः पक्षयोरुभयोरपि
द्विजश्रेष्ठांनो, एकादशी दोन्ही पक्षात पाळावी.
दानवेभ्यो द्विजश्रेष्ठाः प्रीणनार्थं महात्मनाम्
द्विजश्रेष्ठांनो, महान आत्म्यांना संतुष्ट करण्यासाठी दानवांना दान द्यावं.
संक्रुद्वैरपि यद्दत्तं यद्दत्तं चाप्यसत्कृतम्
रागात दिलेलं किंवा आदराशिवाय दिलेलं दान,
यदुच्छिष्टेन दत्तं तु यद्दत्तं पतितेष्वपि
शिळ्या अन्नातून दिलेलं किंवा पतितांना दिलेलं दान,
पुनः कीर्तनसंयुक्तं तद्दत्तमसुरेषु वै
जे असुरांना दिलं जातं आणि जिथे कीर्तन केलं जातं, ते पुन्हा दान मानलं जातं.
यथा हन्तिपुरा पुण्यं श्राद्धं च वृषलीपतिः
जसं पूर्वी हंतिपुरात वृषलींच्या नाथाने पुण्यश्लोक श्राद्ध केलं होतं,
तिथौ विद्धे क्षयं याति तमः सूर्योदये यथा
विद्ध तिथीला पुण्य नष्ट होतं, जसं सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो.