अस्माकं संशयः कश्चिद्धृदये संप्रवर्तते
आमच्या मनात एक शंका निर्माण झाली आहे.
तिथेः प्रान्तमुपोष्यं स्यादाहोस्विन्मूलमेव च
तिथीच्या शेवटी उपवास करावा का, की सुरुवातीला करावा?
तिथेः प्रान्तं सुराणां हि उपोष्यं प्रीतिवर्द्धनम्
देवतांच्या आनंदात वाढ व्हावी म्हणून तिथीच्या शेवटी उपवास करावा.
अतः प्रान्तमुपोष्यं हि तिथेर्दशफलेप्सुभिः
म्हणून, दहा पटीने फळ मिळावे अशी इच्छा असणाऱ्यांनी तिथीच्या शेवटी उपवास करावा.
पूर्वविद्धा न कर्तव्या द्वितीया चाष्टमी तथा
पूर्वीच्या तिथीने स्पर्श केलेली तिथी, दुसरी किंवा आठवी तिथी, यावर उपवास करू नये.
पूर्वविद्धा द्विजश्रेष्ठाः कर्तव्या सप्तमी सदा
द्विजश्रेष्ठांनो, पूर्वीच्या तिथीने स्पर्श केलेली सप्तमी नेहमी पाळावी.
पूर्वविद्धानिमांस्त्यक्त्वा नरकं प्रतिपद्यते
या पूर्वविद्ध तिथी सोडल्यास नरकात जावे लागते.
एतच्छ्रुतं मया विप्राः कृष्णद्वैपायनात्पुरा
ब्राह्मणांनो, हे मी पूर्वी कृष्णद्वैपायन यांच्याकडून ऐकले आहे.
पूर्वविद्धा तु मन्तव्या प्रभूता नोदयं विना
पूर्वीच्या तिथीने स्पर्श केलेली तिथी, ती भरपूर असेल आणि सूर्योदयाशिवाय नसेल, तेव्हा तशी मानावी.
पित्र्ये ऽस्तमनवेलायां स्पर्शे पूर्णा निगद्यते
पितृकार्याच्या दिवशी, सूर्यास्तानंतर तिथीचा स्पर्श झाला तर ती पूर्ण मानली जाते.
प्रत्यहं शोधयेत्प्राज्ञस्तिथिं दैवज्ञचिन्तकात्
प्रत्येक दिवशी, बुद्धिमान माणसाने तिथी जाणकार ज्योतिषाकडून विचारून ठरवावी.
चन्द्रार्कचारविज्ञानात्कालं कालविदो विदुः
चंद्र आणि सूर्य यांच्या गतीचे ज्ञान असणारे, काळ जाणणारे लोक, त्यावरूनच योग्य वेळ ठरवतात.
वर्जयन्ति नरास्तज्ज्ञा यामांश्च चतुरो द्विजाः
जे या गोष्टीचं ज्ञान असलेले लोक आहेत, ते तिला टाळतात आणि द्विज लोक त्या चार प्रहरींपासून दूर राहतात.
न दिवा शुद्धिमाप्नोति तदा रात्रौ विधीयते
दिवसा शुद्धी मिळत नाही; म्हणून रात्रीच ती करावी असं सांगितलं आहे.
विधिरेष मया ख्यातो नराणामुपवासिनाम्
उपवास करणाऱ्या लोकांसाठी हा नियम मी सांगितला आहे.
स्नानार्चनक्रिया कार्य्या दानहोमादिसंयुता
स्नान आणि पूजा करावी, त्यासोबत दान, होम यांसारख्या कृतीही कराव्यात.
शतयज्ञाधिकं वापि नरः प्राप्नोत्यसंशयम्
शंभर यज्ञांपेक्षा जास्त पुण्य नक्कीच मिळतं.
पितृतर्पणसंयुक्तं न दृष्ट्वा द्वादशीदिनम्
द्वादशीच्या दिवशी पितरांना तर्पण न केल्यास,
करोति धर्महरणमस्नातेव सरस्वती
तो धर्माचा भंग करतो, जसं सरस्वतीने स्नान केलं नाही तसं.
उपोष्या द्वादशी पुण्या पूर्वविद्धां विवर्जयेत्
पवित्र द्वादशी उपवास करून पाळावी; पूर्वीच्या तिथीने बाधित दिवस टाळावा.
तदोपवासो हि कथं कर्तव्यो मानवैर्वद
मग माणसांनी उपवास कसा करावा, ते सांग.
द्वितीये ऽह्नि यदा न स्यात्स्वल्पाप्येकादशी तिथिः
दुसऱ्या दिवशी जर एकादशीची तिथी थोडीही आली नाही,
यदा न प्राप्यते विप्रा द्वादश्यां पूर्वसम्भवम्
ब्राह्मणहो, जेव्हा द्वादशीला पूर्वीचं संयोग येत नाही,
बह्वा गमविरोधेषु ब्राह्मणेषु विवादिषु
जेव्हा ब्राह्मणांत वेगवेगळ्या मतभेदांमुळे वाद होतात,
एकादश्यां तु विद्धायां संप्राप्ते श्रवणे तथा
एकादशीला बाधा आली आणि त्याच वेळी श्रवण नक्षत्र आलं,
एष वो निर्णयः प्रोक्तो मया शास्त्रविनिर्णयात्
हे सर्व मी तुम्हाला शास्त्रानुसार ठरवून सांगितलं आहे.
युगादीनां वदविधिं सौते सम्यग्यथातथम्
सौते, युगांच्या आरंभाचा नियम मी तुला योग्य आणि खरा सांगतो.
द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगाद्याः कवयो विदुः
कवींना माहीत आहे की युगाच्या सुरुवातीला दोन शुक्ल आणि दोन कृष्ण पक्ष असतात.
अयनं दिनभागाढ्यं संक्रमः षोडशः पलः
अयन म्हणजे दिवसांचे भाग असलेला काळ; संक्रमण सोळा पळांचा असतो.
मध्यकाले तु विषुवे त्वक्षया परिकीर्तिता
विषुवाच्या मध्यकाळात क्षय सांगितला आहे.