द्वादशीं ये प्रपन्ना हि नरा नरवरोत्तम
हे नरश्रेष्ठ, जे पुरुष द्वादशीचे व्रत पाळतात,
स्रग्विणः पीतवस्त्राश्च प्रयान्ति हरिमन्दिरम्
ते हार घालून आणि पिवळे वस्त्र परिधान करून हरिच्या मंदिरात जातात.
पापेन्धनस्य घोरस्य पावकाख्यो महीपते
राजा, ज्याच्यावर भयंकर पापांचं ओझं आहे, त्याच्यासाठी पावक नावाचा अग्नि आहे.
इच्छद्भिर्विपुलान्योगान्पुत्रपौत्रादिकांस्तथा
जे मोठ्या प्रयत्नांनी पुत्र, नातवंडे आणि इतर गोष्टी मिळवू इच्छितात—
बहुवृजिनसमेतो ऽकामतः कामतो वा व्रजति पदमनन्तं लोकनाथस्य विष्णोः
माणूस कितीही पापांनी वेढलेला असो, किंवा इच्छाशून्य असो, किंवा कितीही इच्छा असो, तो अखंड आणि अनंत असा विष्णूंचे लोकनाथाचे स्थान नक्कीच प्राप्त करतो.
पप्रच्छुर्मुनयः सूतं व्यासशिष्यं महामतिम्
मुनींनी व्यासांचे शिष्य आणि अत्यंत बुद्धिमान असलेल्या सूताला विचारले.
माहात्म्यं कथयामास उपवासविधिं तथा
त्याने त्या उपवासाच्या महात्म्याची आणि उपवास कसा करावा हे सांगायला सुरुवात केली.
माहात्म्यं चक्रिणश्चापि सर्वपापौघ शान्तिदम्
त्याने चक्रधारी भगवान विष्णूंच्या महात्म्याचाही उल्लेख केला, जे सर्व पापांपासून मुक्ती देणारे आहे.
अष्टादश पुराणानि भवान् जानाति मानद
माणसंना मान देणारा, तू अठरा पुराणे जाणतोस.
तन्नास्ति यन्न वेत्सि त्वं पुराणेषु स्मृतिष्वपि
पुराणांमध्ये किंवा स्मृतींमध्ये असे काहीच नाही जे तुला माहित नाही.
अस्माकं संशयः कश्चिद्धृदये संप्रवर्तते
आमच्या मनात एक शंका निर्माण झाली आहे.
तिथेः प्रान्तमुपोष्यं स्यादाहोस्विन्मूलमेव च
तिथीच्या शेवटी उपवास करावा का, की सुरुवातीला करावा?
तिथेः प्रान्तं सुराणां हि उपोष्यं प्रीतिवर्द्धनम्
देवतांच्या आनंदात वाढ व्हावी म्हणून तिथीच्या शेवटी उपवास करावा.
अतः प्रान्तमुपोष्यं हि तिथेर्दशफलेप्सुभिः
म्हणून, दहा पटीने फळ मिळावे अशी इच्छा असणाऱ्यांनी तिथीच्या शेवटी उपवास करावा.
पूर्वविद्धा न कर्तव्या द्वितीया चाष्टमी तथा
पूर्वीच्या तिथीने स्पर्श केलेली तिथी, दुसरी किंवा आठवी तिथी, यावर उपवास करू नये.
पूर्वविद्धा द्विजश्रेष्ठाः कर्तव्या सप्तमी सदा
द्विजश्रेष्ठांनो, पूर्वीच्या तिथीने स्पर्श केलेली सप्तमी नेहमी पाळावी.
पूर्वविद्धानिमांस्त्यक्त्वा नरकं प्रतिपद्यते
या पूर्वविद्ध तिथी सोडल्यास नरकात जावे लागते.
एतच्छ्रुतं मया विप्राः कृष्णद्वैपायनात्पुरा
ब्राह्मणांनो, हे मी पूर्वी कृष्णद्वैपायन यांच्याकडून ऐकले आहे.
पूर्वविद्धा तु मन्तव्या प्रभूता नोदयं विना
पूर्वीच्या तिथीने स्पर्श केलेली तिथी, ती भरपूर असेल आणि सूर्योदयाशिवाय नसेल, तेव्हा तशी मानावी.
पित्र्ये ऽस्तमनवेलायां स्पर्शे पूर्णा निगद्यते
पितृकार्याच्या दिवशी, सूर्यास्तानंतर तिथीचा स्पर्श झाला तर ती पूर्ण मानली जाते.
प्रत्यहं शोधयेत्प्राज्ञस्तिथिं दैवज्ञचिन्तकात्
प्रत्येक दिवशी, बुद्धिमान माणसाने तिथी जाणकार ज्योतिषाकडून विचारून ठरवावी.
चन्द्रार्कचारविज्ञानात्कालं कालविदो विदुः
चंद्र आणि सूर्य यांच्या गतीचे ज्ञान असणारे, काळ जाणणारे लोक, त्यावरूनच योग्य वेळ ठरवतात.
वर्जयन्ति नरास्तज्ज्ञा यामांश्च चतुरो द्विजाः
जे या गोष्टीचं ज्ञान असलेले लोक आहेत, ते तिला टाळतात आणि द्विज लोक त्या चार प्रहरींपासून दूर राहतात.
न दिवा शुद्धिमाप्नोति तदा रात्रौ विधीयते
दिवसा शुद्धी मिळत नाही; म्हणून रात्रीच ती करावी असं सांगितलं आहे.
विधिरेष मया ख्यातो नराणामुपवासिनाम्
उपवास करणाऱ्या लोकांसाठी हा नियम मी सांगितला आहे.
स्नानार्चनक्रिया कार्य्या दानहोमादिसंयुता
स्नान आणि पूजा करावी, त्यासोबत दान, होम यांसारख्या कृतीही कराव्यात.
शतयज्ञाधिकं वापि नरः प्राप्नोत्यसंशयम्
शंभर यज्ञांपेक्षा जास्त पुण्य नक्कीच मिळतं.
पितृतर्पणसंयुक्तं न दृष्ट्वा द्वादशीदिनम्
द्वादशीच्या दिवशी पितरांना तर्पण न केल्यास,
करोति धर्महरणमस्नातेव सरस्वती
तो धर्माचा भंग करतो, जसं सरस्वतीने स्नान केलं नाही तसं.
उपोष्या द्वादशी पुण्या पूर्वविद्धां विवर्जयेत्
पवित्र द्वादशी उपवास करून पाळावी; पूर्वीच्या तिथीने बाधित दिवस टाळावा.