समुपोद्धातपादो ऽयं तृतीयो मध्यमे दले
हा तिसरा विभाग आहे, मधल्या भागातील प्रस्तावना आहे.
वैवस्वतान्तराख्यानं विस्तरेण यथातथाम्
वैवस्वताची कथा जशी घडली तशी सविस्तर सांगितली जाते.
भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम्
नंतर भविष्यातील मनूंची कृत्येही सांगितली जातात.
लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः
त्यानंतर चौदा लोकांची त्यांच्या विशेष गुणांसह माहिती दिली जाते.
मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः
मनःमयपुराची कथा आणि नंतर नैसर्गिक प्रलयाचे वर्णन केले जाते.
त्रिविधा गुणसंबन्धाज्जन्तूनां कीर्तिता गतिः
तीन प्रकारच्या गुणांमुळे जीवांची जी गती होते, ती येथे सांगितली आहे.
अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम्
नंतर समानता आणि भिन्नता या दोन्ही प्रकारांनी वर्णन पुढे चालू राहते.
चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम्
अशा प्रकारे चार विभाग असलेले ब्रह्मांड नावाचे पुराण तुला सांगितले आहे.
ब्रह्माण्डं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन वठ्यते
चार लक्ष श्लोक असलेले ब्रह्मांड पुराण असे रचले गेले आहे.
पासशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद
पाराशर ऋषींनी हे सर्वांसाठी संकलित केले आहे, हे मान्यतेचे दाता.
मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे
माझ्याकडून पुराणे ऐकून ती लोकांमध्ये प्रसारित केली गेली.
मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम्
हे पुराण मी पूर्वी वसिष्ठांना सांगितले होते.
व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभञ्जनमुखोद्गतम्
नंतर व्यासांनी हे प्रभंजनाच्या मुखातून मिळवले.
य इदं कीर्तयेद्वत्स शृणोति च समाहितः
प्रिय बालका, जो कोणी हे पुराण पठण करतो किंवा एकाग्रतेने ऐकतो—
लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम्
हे पुराण लिहून, ते सोन्याच्या सिंहासनावर ठेवावे.
स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा
तो जर ब्रह्मदेवाच्या लोकात गेला, तर त्याच्याबद्दल पुन्हा काही विचार करण्याची गरज नाही.
पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात्
पुराणे संक्षिप्तपणे आणि सविस्तरपणे, दोन्ही प्रकारे ऐकावीत.
कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते
कोणी विधिप्रमाणे त्यांचे कथन केले, तर तो पुन्हा या जगात जन्म घेत नाही.
तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता
पुराणाचे फळ हवे असेल, तर हे नेहमी आचरणात आणावे.
देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च
हे कधी तरी सज्जनांना द्यावे, पण शत्रू किंवा कपटी व्यक्तीला कधीच देऊ नये.
निर्मत्सराय शुचये देयं सद्वैष्णवाय च
हे द्वेषरहित, शुद्ध आणि खरे विष्णुभक्त अशा व्यक्तीला द्यावे.
मरूचये यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा परमेष्ठिना
जसे ब्रह्मदेवाने मरुचीला सांगितले होते,
क्रमतो मह्यमाख्याहि यथा स्याद्वतनिश्चयः
वंशाची निश्चितता कशी होते, ते कृपया क्रमाने मला सांग.
यद्विधानं च पूजादेस्तत्सर्वं वद सांप्रतम्
पूजेचे आणि इतर विधीचे नियम जे आहेत, ते सर्व मला आता सांग.
तिथीशानुक्रमादेव सर्वसिद्धिविधायकम्
तिथी आणि त्यांच्या क्रमाचे पालन केल्याने सर्व सिद्धी मिळतात.
शुक्लपक्षे समग्रं वै तदा सूर्योदये सति
शुक्ल पक्षात, सूर्य उगवल्यावर, सर्व विधी पूर्ण करावेत.
पूर्वविद्धैव कर्तव्या प्रतिपत्सर्वदा बुधैः
पूर्वीच्या तिथीशी जरी थोडी जुळलेली असली, तरीही बुद्धिमानांनी नेहमी प्रतिपदेला विधी करावा.
सर्वोत्पातप्रशमनी कलिदुष्कृतहारिणी
हे सर्व आपत्ती दूर करते आणि कलियुगातील पापांचा नाश करते.
मङ्गल्या च पवित्रा च लोकद्वयमुखावहा
हे मंगलकारी, पवित्र आणि दोन्ही लोकांचे कल्याण करणारे आहे.
पाद्यार्ध्यपुष्पधूपैश्च वस्त्रालङ्कारभोजनैः
पायासाठी पाणी, अर्घ्य, फुले, धूप, वस्त्रे, दागिने आणि जेवण यांचा उपयोग करून,