शेषमन्वन्तराख्यानं पृथिवीदोहनं ततः
शिल्लक मन्वंतरांच्या कथा आणि त्यानंतर पृथ्वीचे दुहन याचे वर्णन आहे.
अथोपोद्घातपादे तु सप्तर्षिपरिकीर्तनम्
मग उपोद्घात विभागात सप्तर्षींचा उल्लेख केला आहे.
ततो जयाभिलाषश्च मरुदुत्पत्तिकीर्तनम्
त्यांनंतर विजयाची इच्छा आणि मरुतांची उत्पत्ती यांचे वर्णन आहे.
पितृकल्पानुकथनं श्राद्धकल्पस्ततः परम्
पितरांच्या कल्पाची आणि त्यानंतर श्राद्धकल्पाची कथा सांगितली आहे.
मनुपुत्रान्वयश्चान्तो गान्धर्वस्य निरूपणम्
मनूच्या पुत्रांचा वंश आणि शेवटी गंधर्वाचे स्पष्टीकरण येथे आहे.
अमावसोरन्वयश्च रजेश्चरितमद्भुतम्
अमावसुच्या वंशाची आणि राजीचे अद्भुत चरित्र येथे सांगितले आहे.
कार्तवीर्यस्य चरितं जामदग्न्यं ततः परम्
नंतर कार्तवीर्याची कृत्यं आणि त्यानंतर जामदग्न्याची कर्मे सांगितली जातात.
भार्गवस्यानुचरितं पितृकार्यवधाश्रयम्
भृगुवंशीय परशुरामाने वडिलांच्या सूडासाठी केलेली कृत्ये त्यानंतर सांगितली जातात.
देवासुराहवकथा कृष्णाविर्भाववर्णनम्
देव आणि दानव यांच्यातील युद्धाची कथा आणि कृष्णाचा अवतार यांचे वर्णन केले जाते.
विष्णुमाहात्म्यकथनं बलिवंशनिरूपणम्
विष्णूची महती सांगितली जाते आणि बळीच्या वंशाचे विवेचन केले जाते.
समुपोद्धातपादो ऽयं तृतीयो मध्यमे दले
हा तिसरा विभाग आहे, मधल्या भागातील प्रस्तावना आहे.
वैवस्वतान्तराख्यानं विस्तरेण यथातथाम्
वैवस्वताची कथा जशी घडली तशी सविस्तर सांगितली जाते.
भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम्
नंतर भविष्यातील मनूंची कृत्येही सांगितली जातात.
लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः
त्यानंतर चौदा लोकांची त्यांच्या विशेष गुणांसह माहिती दिली जाते.
मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः
मनःमयपुराची कथा आणि नंतर नैसर्गिक प्रलयाचे वर्णन केले जाते.
त्रिविधा गुणसंबन्धाज्जन्तूनां कीर्तिता गतिः
तीन प्रकारच्या गुणांमुळे जीवांची जी गती होते, ती येथे सांगितली आहे.
अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम्
नंतर समानता आणि भिन्नता या दोन्ही प्रकारांनी वर्णन पुढे चालू राहते.
चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम्
अशा प्रकारे चार विभाग असलेले ब्रह्मांड नावाचे पुराण तुला सांगितले आहे.
ब्रह्माण्डं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन वठ्यते
चार लक्ष श्लोक असलेले ब्रह्मांड पुराण असे रचले गेले आहे.
पासशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद
पाराशर ऋषींनी हे सर्वांसाठी संकलित केले आहे, हे मान्यतेचे दाता.
मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे
माझ्याकडून पुराणे ऐकून ती लोकांमध्ये प्रसारित केली गेली.
मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम्
हे पुराण मी पूर्वी वसिष्ठांना सांगितले होते.
व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभञ्जनमुखोद्गतम्
नंतर व्यासांनी हे प्रभंजनाच्या मुखातून मिळवले.
य इदं कीर्तयेद्वत्स शृणोति च समाहितः
प्रिय बालका, जो कोणी हे पुराण पठण करतो किंवा एकाग्रतेने ऐकतो—
लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम्
हे पुराण लिहून, ते सोन्याच्या सिंहासनावर ठेवावे.
स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा
तो जर ब्रह्मदेवाच्या लोकात गेला, तर त्याच्याबद्दल पुन्हा काही विचार करण्याची गरज नाही.
पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात्
पुराणे संक्षिप्तपणे आणि सविस्तरपणे, दोन्ही प्रकारे ऐकावीत.
कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते
कोणी विधिप्रमाणे त्यांचे कथन केले, तर तो पुन्हा या जगात जन्म घेत नाही.
तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता
पुराणाचे फळ हवे असेल, तर हे नेहमी आचरणात आणावे.
देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च
हे कधी तरी सज्जनांना द्यावे, पण शत्रू किंवा कपटी व्यक्तीला कधीच देऊ नये.