लक्ष्मीकल्पानुचरितं यत्र कूर्मवपुर्हरिः
जिथे लक्ष्मी कल्पातील कूर्म रूपातील हरिने विविध लीला केल्या,
इन्द्रद्युम्नप्रसंगेन प्राहर्षिभ्यो दयान्वितः
इंद्रद्युम्नाच्या कथेमुळे दयाळू होऊन, त्याने ऋषींना आनंद दिला,
यत्र ब्राह्माः पुरा प्रोक्ता धर्मा नानाविधा मुने
मुनिवर, जिथे पूर्वी ब्राह्मणांनी विविध प्रकारचे धर्म सांगितले,
तत्र पूर्वविभागे तु पुराणोपक्रमः पुरा
तेथे पूर्वीच्या विभागात पुराणाची प्रस्तावना सांगितली गेली,
वर्णाश्रमाचारकथा जगदुत्पत्तिकीर्तनम्
वर्ण आणि आश्रम यांच्या आचारांची कथा आणि जगाच्या उत्पत्तीचे वर्णन,
ततः संक्षेपतः सर्गः शाङ्करं चरितं तथा
त्यानंतर संक्षिप्तपणे सृष्टीचे वर्णन आणि शंकराच्या लीला,
भृगुवंशसमाख्यानं ततः स्वायम्भुवस्य च
भृगु वंशाची कथा आणि त्यानंतर स्वयंभुवाची गोष्ट,
दक्षसृष्टिकथा पश्चात्कश्यपान्वयकीर्तनम्
नंतर दक्षाच्या सृष्टीची कथा आणि कश्यपाच्या वंशाचे वर्णन,
मार्तण्डकृष्णसंवादो व्यासपाण्डवसंकथा
मार्तंड आणि कृष्ण यांचा संवाद आणि व्यास व पांडवांची कथा,
वाराणस्याश्च माहात्म्यं प्रयागस्य ततः परम्
वाराणसीचे माहात्म्य आणि त्यानंतर प्रयागाचे श्रेष्ठत्व,
उत्तरे ऽस्या विभागे तु पुरा गीतैश्वरी ततः
याच्या उत्तरेकडील विभागात पूर्वी देवीचे गुणगान केले गेले,
नानाविधानां तीर्थानां माहात्म्यं च पृथक् ततः
त्यांनंतर वेगवेगळ्या तीर्थस्थानांचे माहात्म्य वेगळे सांगितले,
अतः परं भागवतीसंहितार्थ निरूपणम्
यानंतर भागवती संहितेच्या अर्थाचे स्पष्टीकरण आले,
पादऽस्याः प्रथमे प्रोक्ता ब्राह्मणानां व्यवस्थितिः
याच्या पहिल्या भागात ब्राह्मणांची स्थिती सांगितली आहे,
द्वितीये क्षत्त्रियाणां तु वृत्तिः सम्यक्प्रकीर्तिता
दुसऱ्या भागात क्षत्रियांची उपजीविका व्यवस्थित सांगितली आहे,
तृतीये वैश्यजातीनां वृत्तिरुक्ता चतुर्विधा
तिसऱ्या भागात वैश्य जातीच्या चार प्रकारच्या उपजीविकेचे वर्णन आहे.
चतुर्थे ऽस्यास्तथा पादे शूद्रवृत्तिरुदाहृता
या श्लोकाच्या चौथ्या चरणात शूद्रांच्या वर्तनाचे वर्णन केले आहे.
पञ्चमे ऽस्यास्ततः पादे वृत्तिः संकरजोदिता
पाचव्या चरणात मिश्र जातींच्या वर्तनाचा उल्लेख केला आहे.
इत्येषा पञ्चपद्युक्ता द्वितीया संहिता मुने
मुनिवर, ही दुसरी संहिता पाच चरणांची आहे असे सांगितले जाते.
षोढा षट्कर्मसिर्द्धि बोधयन्ती च कामिनाम्
ती सहा प्रकारच्या कर्तव्यांची सिद्धी आणि इच्छुकांच्या इच्छा शिकवते.
चतुष्पदी द्विजातीनां साक्षाद्ब्रह्मस्वरूरिणी
चार चरणांची ही ऋचा द्विजांसाठी प्रत्यक्ष ब्रह्मरूप आहे.
ताः क्रमात्षट्चतुर्द्वीषुसाहस्राः परिकीर्तिताः
त्या अनुक्रमे सहा, चार, दोन आणि हजार अशा सांगितल्या आहेत.
पठतां शृण्वतां नॄणां सर्वोत्कृष्टगतिप्रदम्
जे वाचतात आणि ऐकतात त्यांना ती सर्वश्रेष्ठ गती देते.
ब्राह्मणाया यने दद्यात्स याति परमां गतिम्
जो ब्राह्मणाला हे देतो, तो परम गतीला पोहोचतो.
यत्रोक्तं सप्तकल्पानां वृत्तं संक्षिप्य भूतले
जिथे सात कल्पांची कथा पृथ्वीवर संक्षिप्त सांगितली आहे,
उपक्रम्य तदुद्दिष्टं चतुर्द्दशसहस्रकम्
त्याची सुरुवात करून, ते चौदा हजार इतके सांगितले आहे.
ब्रह्मदेवासुरोत्पत्तिर्मारुतोत्पत्तिरेव च
ब्रह्मा, देव, दैत्य आणि वायू यांच्या उत्पत्तीचे वर्णन,
मन्वन्तरसमुद्देशो वैश्यराज्याभिवर्णनम्
मन्वंतरांचा संक्षिप्त उल्लेख आणि वैश्यांच्या राज्याचे वर्णन,
पितृवंशानुकथनं श्रद्धाकालस्तथैव च
पितरांच्या वंशाची कथा आणि श्रद्धेचा काळ याचाही उल्लेख,
कीर्तनं सोमवंशस्य ययातिचरितं तथा
सोमवंशाचे कीर्तन आणि ययातिची कथा,