यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते
जिथे झाडे आपल्या मुळांद्वारे आणि फळांद्वारे दुसऱ्यांसाठी उपकार करतात,
परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा
जे माणसे शरीराने किंवा संपत्तीने इतरांचे उपकार करत नाहीत,
अत्रेतिहासं वक्ष्यामि शृणु नारद तत्त्वतः
इथे मी तुला एक प्राचीन कथा सांगतो, नारद, नीट ऐक.
गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम्
ती गंगेच्या महात्म्याची आहे, जी सर्व पापांचा नाश करते.
आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः
सगराच्या वंशात जन्मलेला भगिरथ नावाचा एक राजा होता.
सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान्
तो नेहमी सर्व धर्मात रमणारा, सत्यप्रतिज्ञ आणि तेजस्वी होता.
प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः
धैर्याच्या बाबतीत तो हिमालयासारखा अढळ होता; धर्माच्या बाबतीत तो राजाच स्वतः धर्मासमान होता.
सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने
त्याच्याकडे सर्व प्रकारची समृद्धी होती आणि तो सर्वांना आनंद देणारा होता, हे मुनी.
पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः
तो पराक्रमी, गुणांचा खजिना, सर्वांशी मैत्रीपूर्ण, दयाळू आणि शहाणा होता.
धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः
द्विजश्रेष्ठा, एकदा धर्मराज त्याला भेटायला आला.
शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम्
शास्त्रानुसार धर्माने आनंदाने त्याच्याशी बोलणे केले.
धर्मराजो ऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः
धर्मराजाने तुझी कीर्ती ऐकून तुला पाहण्यासाठी येथे येण्याचा निर्णय घेतला.
द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवो त्कुष्टगुणप्रियाः
देव, ऋषी आणि उत्तम गुणांना आवडणारे लोकही तुला पाहण्याची इच्छा धरतात.
वसन्ति तत्र नियतं गुणाःसन्तश्च देवताः
तेथे नेहमीच गुणी लोक आणि देवता वास करतात.
सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम्
सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी असे करणे माझ्यासारख्यांनाही दुर्मिळ आहे.
प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गितं
तो नम्रतेने आणि आनंदाने गोड शब्द बोलला.
कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत्
मी अत्यंत करुणेने तुला जे विचारतो ते कृपया सांग.
कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः
किती यातना सांगितल्या आहेत आणि त्या कोणासाठी आहेत?
तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि
हे महाभाग, हे सर्व मला सविस्तर सांग.
धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः शृणु भक्तितः
मी तुला धर्म आणि अधर्म यांचे खरे स्वरूप सांगतो, भक्तीने ऐक.
तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः
त्याचप्रमाणे, सांगितलेल्या यातना असंख्य आणि भयंकर आहेत.
तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्ममिदर्शनम्
म्हणून मी तुला धर्म आणि अधर्म यांचे स्वरूप थोडक्यात सांगतो.
तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम्
स्वतःचे ज्ञान असलेल्या लोकांनी दिलेले दान कधीच नाश पावत नाही.
यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं शृणु
जो दान देऊन त्याचा योग्य उपयोग होईल याची खात्री करतो, त्याला मिळणारे पुण्यफळ ऐक.
निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मादते
विष्णूचं घर गाठून तो तिथे अख्ख्या युगभर आनंदात राहतो.
न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै
ब्रह्मासारख्या कृतींचे फळ साक्षात ब्रह्मदेत्यालाही मोजता येत नाही.
जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः
ज्याने दुसऱ्याला जीवन दिलं, त्याच्या पुण्याचं वर्णन कोण करू शकेल?
स स्त्रातः सर्वतीर्थेषु तत्पं तेनाखिलं तपः
तो सर्व तीर्थस्थळी सुरक्षित असतो; त्यामुळे त्याची सगळी तपश्चर्या पूर्ण होते.
सो ऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः
तोही तेच फळ मिळवतो; मग जास्त बोलण्याची काय गरज?
वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा
त्या पुण्यांची संख्या शंभर वर्षं जगणाऱ्यालाही सांगता येत नाही.