कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम्
गंजलेल्याला किंवा कुबड्याला दिलेली भेटही फळ देत नाही.
स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम्
जो स्त्रियांच्या वश झाला आहे किंवा फार दुष्ट आहे, त्याला दिलेली भेट व्यर्थ जाते.
चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
चोर किंवा दुसऱ्याची निंदा करणाऱ्याला दिलेली भेटही निष्फळ होते.
सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद
नारद, जे सत्कर्मात मग्न आहेत त्यांनाही मेहनतीने दान द्यावे.
याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम्
पात्र माणसाने मागितलेले दान हे सर्वश्रेष्ठ मानले जाते.
यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम्
पात्राला इच्छेने दिलेले दान मध्यम समजले जाते.
क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम्
रागात, श्रद्धेशिवाय किंवा अपात्राला दिलेले दान मध्यम समजले जाते.
उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः
वेद जाणणारे श्रेष्ठ लोक सांगतात की, हरिप्रीत्यर्थ दिलेले दान हे सर्वश्रेष्ठ आहे.
दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा
दान, भोग आणि संपत्ती यांचा नाश तीन प्रकारे होतो असे सांगितले आहे.
धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत्
ब्राह्मण, धन हे धर्माचे फळ आहे आणि धर्म माधवाला संतुष्ट करतो.
यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते
जिथे झाडे आपल्या मुळांद्वारे आणि फळांद्वारे दुसऱ्यांसाठी उपकार करतात,
परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा
जे माणसे शरीराने किंवा संपत्तीने इतरांचे उपकार करत नाहीत,
अत्रेतिहासं वक्ष्यामि शृणु नारद तत्त्वतः
इथे मी तुला एक प्राचीन कथा सांगतो, नारद, नीट ऐक.
गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम्
ती गंगेच्या महात्म्याची आहे, जी सर्व पापांचा नाश करते.
आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः
सगराच्या वंशात जन्मलेला भगिरथ नावाचा एक राजा होता.
सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान्
तो नेहमी सर्व धर्मात रमणारा, सत्यप्रतिज्ञ आणि तेजस्वी होता.
प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः
धैर्याच्या बाबतीत तो हिमालयासारखा अढळ होता; धर्माच्या बाबतीत तो राजाच स्वतः धर्मासमान होता.
सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने
त्याच्याकडे सर्व प्रकारची समृद्धी होती आणि तो सर्वांना आनंद देणारा होता, हे मुनी.
पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः
तो पराक्रमी, गुणांचा खजिना, सर्वांशी मैत्रीपूर्ण, दयाळू आणि शहाणा होता.
धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः
द्विजश्रेष्ठा, एकदा धर्मराज त्याला भेटायला आला.
शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम्
शास्त्रानुसार धर्माने आनंदाने त्याच्याशी बोलणे केले.
धर्मराजो ऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः
धर्मराजाने तुझी कीर्ती ऐकून तुला पाहण्यासाठी येथे येण्याचा निर्णय घेतला.
द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवो त्कुष्टगुणप्रियाः
देव, ऋषी आणि उत्तम गुणांना आवडणारे लोकही तुला पाहण्याची इच्छा धरतात.
वसन्ति तत्र नियतं गुणाःसन्तश्च देवताः
तेथे नेहमीच गुणी लोक आणि देवता वास करतात.
सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम्
सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी असे करणे माझ्यासारख्यांनाही दुर्मिळ आहे.
प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गितं
तो नम्रतेने आणि आनंदाने गोड शब्द बोलला.
कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत्
मी अत्यंत करुणेने तुला जे विचारतो ते कृपया सांग.
कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः
किती यातना सांगितल्या आहेत आणि त्या कोणासाठी आहेत?
तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि
हे महाभाग, हे सर्व मला सविस्तर सांग.
धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः शृणु भक्तितः
मी तुला धर्म आणि अधर्म यांचे खरे स्वरूप सांगतो, भक्तीने ऐक.