स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो आपलं कर्तव्य सोडतो, त्याला दिलेलं दान निष्फळ ठरतं.
नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
ज्याचं काम फक्त नक्षत्र सांगणं आहे, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो यज्ञ करण्यास अयोग्य आहे, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम्
जो धर्म विकतो, ब्राह्मण, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो दुसऱ्यांना त्रास देतो, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम्
जरी तो त्यांचा नोकर असला तरी, अशा व्यक्तीस दिलेलं दान निष्फळ ठरतं.
अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो निषिद्ध अन्न खातो, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
पैंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
जो मृत व्यक्तीसाठीचं अन्न खातो, त्याला दिलेलं दानही निष्फळ ठरतं.
दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम्
जो माणूस चुकीच्या मार्गाने मिळवलेल्या वस्तू स्वीकारतो, त्याला दिलेली भेट फळ देत नाही.
सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम्
जे मिळताच लगेचच खाणारे असतात, त्यांना दिलेली भेटही निष्फळ ठरते.
कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम्
गंजलेल्याला किंवा कुबड्याला दिलेली भेटही फळ देत नाही.
स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम्
जो स्त्रियांच्या वश झाला आहे किंवा फार दुष्ट आहे, त्याला दिलेली भेट व्यर्थ जाते.
चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
चोर किंवा दुसऱ्याची निंदा करणाऱ्याला दिलेली भेटही निष्फळ होते.
सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद
नारद, जे सत्कर्मात मग्न आहेत त्यांनाही मेहनतीने दान द्यावे.
याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम्
पात्र माणसाने मागितलेले दान हे सर्वश्रेष्ठ मानले जाते.
यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम्
पात्राला इच्छेने दिलेले दान मध्यम समजले जाते.
क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम्
रागात, श्रद्धेशिवाय किंवा अपात्राला दिलेले दान मध्यम समजले जाते.
उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः
वेद जाणणारे श्रेष्ठ लोक सांगतात की, हरिप्रीत्यर्थ दिलेले दान हे सर्वश्रेष्ठ आहे.
दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा
दान, भोग आणि संपत्ती यांचा नाश तीन प्रकारे होतो असे सांगितले आहे.
धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत्
ब्राह्मण, धन हे धर्माचे फळ आहे आणि धर्म माधवाला संतुष्ट करतो.
यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते
जिथे झाडे आपल्या मुळांद्वारे आणि फळांद्वारे दुसऱ्यांसाठी उपकार करतात,
परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा
जे माणसे शरीराने किंवा संपत्तीने इतरांचे उपकार करत नाहीत,
अत्रेतिहासं वक्ष्यामि शृणु नारद तत्त्वतः
इथे मी तुला एक प्राचीन कथा सांगतो, नारद, नीट ऐक.
गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम्
ती गंगेच्या महात्म्याची आहे, जी सर्व पापांचा नाश करते.
आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः
सगराच्या वंशात जन्मलेला भगिरथ नावाचा एक राजा होता.
सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान्
तो नेहमी सर्व धर्मात रमणारा, सत्यप्रतिज्ञ आणि तेजस्वी होता.
प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः
धैर्याच्या बाबतीत तो हिमालयासारखा अढळ होता; धर्माच्या बाबतीत तो राजाच स्वतः धर्मासमान होता.
सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने
त्याच्याकडे सर्व प्रकारची समृद्धी होती आणि तो सर्वांना आनंद देणारा होता, हे मुनी.
पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः
तो पराक्रमी, गुणांचा खजिना, सर्वांशी मैत्रीपूर्ण, दयाळू आणि शहाणा होता.
धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः
द्विजश्रेष्ठा, एकदा धर्मराज त्याला भेटायला आला.