महेश्वर, गोल डोळ्यांचे आणि लांब नाक असलेले, हे स्थावर जीवांचे अधिपती आहेत. त्यांच्या लांब जिभेची आणि जोडलेल्या पोकळ पोटाचीही वर्णना होते. सध्य, ज्या मुखातून ज्वाला निघतात, त्या तेजस्वी मुखधारी असून, उल्कांमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्यांवर विशेष कृपा करतात. क्रोधीश महाकाळीसोबत आहेत, तर चंदेश सरस्वतीसोबत आहेत. तीनही लोकांचा ज्ञान असलेला, मंत्रशक्तीने युक्त असा एकच रुद्र आहे. लंबोदरी, चार मुख असलेले, अजन्मा प्रभु द्राविणीसोबत आहेत. योग्यतेने लंगलीश, दारुकेश आणि रूपिणीसोबत आहेत. काकोदरी आणि अशाढी या दोघी पूतनेसोबत मानल्या जातात. मीनेश शंखिनीसोबत आहेत, तर मेषेश तर्जयनीसोबत जोडले गेले आहेत. चलगंड कपर्दिनीसोबत आहेत, द्विरंडेश वज्रासोबत आहेत. भुजंग रेवतीसोबत, पिनाकी माधवीसोबत आहेत. श्वेतोरस्क विदारिणीसोबत आहेत, भृगु सहजासोबत आहेत. संवार्तकाच्या ठिकाणी महामाया ही श्रीकण्ठमातृका म्हणून जाहीर केली जाते. या स्थळी ऋषी म्हणजे दक्षिणामूर्ती, आणि छंद गायत्री आहे. बीज म्हणजे ‘हळो’ असे सांगितले गेले आहे, आणि स्वर हे शक्ती आहेत. या सर्वांचे शरीर बंदूक आणि सोन्याच्या रंगाचे आहे, सुंदर डोळा, अंकुश आणि पाश धारण केलेले आहे. अशा शिव आणि शक्तीचे ध्यान केल्यावर, चौथे म्हणजे हृदयाचा शेवट गाठावा. विघ्नेश संयमासोबत आहेत, विघ्नराज लक्ष्मीसमवेत आहेत. विघ्नकृत शुभतेसोबत, विघ्नहर्ता सरस्वतीसोबत आहेत. तेजसोबत द्विदंत, कामिनीसोबत गजवक्रक आहेत. दीर्घजिह्वा पार्वतीसोबत, ज्वालिनी शंखुकर्णकासोबत आहेत. गजेन्द्र कामरूपिणीसोबत आहेत, शूर्पकर्ण ओमासोबत आहेत. महानंदा विघ्नेशीसोबत, चारमुखी हा मूर्तिमंत आहे. डुमुख भूतिसोबत, सुमुख भौतिकीसोबत आहे. द्विजिह्वा महिषीसोबत, जब्ही शूर नावाने ओळखला जातो. वरदान देणारा, संयमासोबत, वामदेवाचा अंश, आणि लांब नाक असलेला आहे. सेनापती, रात्रसोबत, कामाने अंध झालेला, आणि ग्रामप्रमुखासोबत आहे. मद्यपान करणारा वाहक, अस्थिर, जटा असलेला आणि तेजस्वी आहे. श्रेष्ठ, शिवासोबत, लक्ष्मी आणि वृषध्वज धारण करणारा आहे. मेघनाद, मोठ्या भाग्याचा, सर्वव्यापी, कालरात्रीसोबत आहे. गणेशमातांचा समूह अशा प्रकारे ऋषींनी वर्णन केला आहे. सहा दीर्घ बीजांनी युक्त, अंगांची निर्मिती करून मग ध्यान करावे. पत्नीच्या आलिंगनात असलेला, लाल शरीराचा आणि तीन डोळ्यांचा, असा तो गणांचा समूहात ध्यानात आणावा. स्थैर्य, स्थापन, ज्ञान, शांती आणि श्रेष्ठत्व, सूक्ष्म, अतिसूक्ष्म, ज्ञानामृत आणि पोषण करणारा, स्मरण, बुद्धी, तेज, लक्ष्मी, स्थैर्य आणि स्थिर अस्तित्व – हे सर्व गुण त्याच्यामध्ये आहेत. इच्छा, वरदान देणारा, किंवा आनंददायक, प्रेमाने एकत्र आलेला, भूक आणि राग, कर्म करणारा आणि मृत्यू घडवणारा – अशा या सर्व भागांची माता वर्णन केली गेली आहे. भक्ताने त्याप्रमाणे आचार करावा. या ठिकाणी छंद गायत्री आहे आणि देवता शारदा आहे.