महर्षे, या शास्त्राच्या विवेचनात, विविध क्रियापदांची रूपे आणि त्यांचे अर्थ यांचे सखोल विवरण दिले गेले आहे. ‘भवति’, ‘भगभूव’, ‘भविता’, ‘भविष्यति’, ‘भवत्’, ‘अभवत्’, ‘भगवत्’, आणि ‘भवेच्च’ अशी अनेक रूपे सांगितली गेली. त्याचप्रमाणे, ‘अत्ति’, ‘जघास’, ‘अत्तात्’, ‘स्यति’, ‘अत्त्वा’, ‘ददत्’, ‘द्विरघस’, ‘दात्स्यत्’ अशी क्रियापदेही नमूद करण्यात आली आहेत. ‘दिदेव’, ‘देविता’, ‘देविष्यति’, ‘अदीव्यत्’, ‘दीव्यात्’, ‘दीव्येत्’ अशी देवाशी संबंधित रूपेही येथे स्पष्ट केली आहेत. ‘सुनोत्’, ‘असुनोत्’, ‘सुनुयात्’, ‘सूयात्’, ‘अशावित्’, ‘असोष्यत्’, ‘उतुदति’ ही शब्दरूपेही येथे सांगितली गेली. पुढे, ‘अतौत्’, ‘सीदत्’, ‘ओत्स्यत्’, ‘इति’, ‘रुणद्धि’, ‘रुरोध’, ‘रोद्धा’, ‘रोत्स्यति’ अशा रूपांचीही चर्चा झाली आहे. ‘तनोत्’, ‘ततान’, ‘तनिता’, ‘तनिष्यति’, ‘तनोत्’, ‘अतनोत्’, ‘तनुयात्’ ही विस्ताराची रूपे आहेत. तसेच, ‘अक्रीणात्’, ‘क्रीणात्’, ‘क्रीणीयात्’, ‘क्रीयात्’, ‘अक्रैषीत्’, ‘अक्रेष्यत्’, ‘चोरयति’, ‘चोरयामास’, ‘चोरयिता’, ‘चोरयिष्यति’, ‘चोरयतु’ अशी विक्री व चोरी संबंधी रूपे दिली आहेत. या सर्व क्रिया आणि त्यांच्या विविध रूपांचा संग्रह म्हणजेच ‘बोभूयते’ असे विद्वानांनी सांगितले आहे. जेव्हा धातूवर अनुदात्त उच्चार असतो, तेव्हा क्रियांच्या अदलाबदलीतही तसेच होते. पाणिन्यांच्या मते, परस्मैपदी क्रियापद मुख्य कर्त्यासाठी वापरतात, इतरांसाठी नाही. विशेष सुलभता किंवा श्रेष्ठता दर्शवायची असल्यास, कर्त्याच्या अर्थाने ती रूपे वापरतात, जसे की—भात आपोआप शिजतो. सकर्मक धातूपासून, स्थिती किंवा कर्मणि अर्थाने ‘ल’ प्रत्ययाचा वापर होतो. जेव्हा क्रियेचा फल व क्रिया एकरूप असतात, तेव्हा त्या क्रियेला स्वतंत्र फळ नसलेली क्रिया म्हणतात. दुय्यम कृतीत, मुख्य क्रिया प्रधान मानली जाते, तर उपकृती जसे की—फसवणूक—ही गौण ठरते. इतरांनी केलेल्या गौण क्रियांचे फळ मुख्य कर्त्यास प्राप्त होते. फलात, मुख्य कृती प्रधान, तर पार होणे हे त्याचे विशेषण मानले जाते. जेव्हा कृती अस्तित्वाच्या स्थितीत असते, तेव्हा तिला ‘कृत्या’ म्हणतात; पूर्ण झाल्यावर ती कर्त्याशी संबंधित ठरते. ‘जाण्याचे आहे’ अशा अर्थी वाक्यांत, उरलेला भाग आधुनिक पद्धतीने निश्चित केला जातो. ‘रामाश्रित’, ‘धान्यार्थ’, ‘यूपद्रु’ हे तत्पुरुष समासाचे उदाहरण आहेत. ‘पंचगव’, ‘दशग्रामि’, ‘त्रिफला’ हे वापरातून सिद्ध झालेले शब्द आहेत. ब्राह्मणेतरासाठी ‘ञि’ प्रत्यय वापरला जात नाही; ‘कुंभकार’ वगैरे शब्द ‘कृत’ प्रत्ययाने बनतात. ‘पंचगू’, ‘सुंदरीपत्नीवान्’, ‘मध्यान्ह’, ‘पुत्रवान्’ असे शब्दही तसेच बनतात. ‘भिक्षा आन’, ‘गाय आण’ ही दोन्ही वाक्ये पूर्ण वाक्ये मानली जातात. ‘रामकृष्ण’, ‘द्विज’, ‘द्वंद्वद्वंद्व’, ‘एकमेव ब्रह्म’ हे अर्थ समजावेत. अशा प्रकारे, वैदिक क्रियापदांची पाच प्रकारे रूपे येथे सांगितली गेली. कधी ध्वनीत बदल होतो, तर कधी ध्वनी गळून पडतो. धातूपेक्षा अधिक असलेला संयोग ‘विशिष्ट संयोग’ म्हणतात. लपलेला अर्थ, ध्वनीचा बदल किंवा ध्वनीचा अंश ‘पृषोदर’ म्हणतात. अशा रूपांचा वापर वैदिक छंदात वारंवार आढळतो; येथे त्याचे पुन्हा स्पष्टीकरण केले आहे. जे दूरस्थ असतात त्यांना ‘गती’ असेही म्हणतात. जे निर्णायक नाहीत, किंवा ‘गर्भार्थ’ पासून सुरू होणारे, तेही तसेच समजावे. यातील काही अपवाद यमकर्त्याला हवे असतील, तर तेही विपुलतेमुळे साध्य होतात. ‘रात्र’, ‘विंबी’, ‘कद्रू’, ‘अविष्टु’ हे शब्द वाजसनेयीयांना संबंधित आहेत. देवतांचे आणि सर्व देवांवर श्रेष्ठता असलेल्या व्यक्तीचेही समावेश होतो. ‘आपण दोघे आम्हास शुद्ध करा; आमच्या तोंडातून कोणतेही अहित होऊ नये’ असे प्रार्थना केली जाते. ‘सुवर्णयुक्त’, ‘परमस्वर्गातील पुरुष’ यांचा उल्लेखही आहे. ‘त्याच्यासाठी यज्ञ’, ‘आम्ही येतो’, ‘स्नान करून, जाऊन, हाडे शिजवा’ असेही निर्देश आहेत. ‘तो पाहू शकतो, ठेवू शकतो, होऊ शकतो; मोजू शकतो, वाढवू शकतो’ अशी क्रियापदांची रूपे आहेत. ‘तो धारण करतो’, ‘तो उत्पन्न करतो’, ‘ठेव (ते)’ यासारख्या रूपांचीही चर्चा झाली आहे. या प्रकारे, महर्षे, या शास्त्रात क्रियापदांची विविध रूपे, त्यांचे अर्थ, त्यांचे प्रयोग, आणि त्यातील सूक्ष्म फरक यांचे सविस्तर आणि गूढ विवेचन करण्यात आले आहे.